Kömür havzalarında cevher yüzeye konveyör bantlarla taşınıyor. Kayış sürtünmesiyle tutuşan bant yangını, tünel boyunca dakikalar içinde yayılabiliyor; Soma 2014 faciası 301 can kaybı ile Türkiye'nin en ağır maden kazası olarak hafızaya kazındı. Maden yangın standartları (kömür madenleri için NFPA 120, metal/metal dışı madenler için NFPA 122; NFPA 13-2025 27.21–27.22) bu sebeple konveyör boyunca karbon monoksit (CO) dedektörü (NFPA 120 4.3.2.2.1), kayış kayma şalteri (9.1.1) ve ekipman üzerindeki metan izleyicilerinde hacimce %1'de alarm (4.2.10.1.1) öngörüyor.

Tünel Tehlikeleri

  • Metan (methane): Kömür damarından sızan gaz; LEL %5
  • Karbon monoksit (CO): Erken yangın belirtisi
  • Kömür tozu (coal dust): Aşırı birikim + kıvılcım → patlama
  • Kayış sürtünmesi: Sıkışan makara (idler stuck) tutuşturuyor
  • Hidrolik yağ: Yüksek basınçlı hortum patlaması

Dedektörler ve Eşik Değerleri

  • CO algılama: kayış boyunca CO dedektörü veya eşdeğeri (NFPA 120 4.3.2.2.1)
  • Metan: ekipman üzerindeki izleyicide %1'de alarm, %2'de makineyi durdurma (NFPA 120 4.2.10.1.1)
  • Kayış kayması: kayma şalteri, kayış durduğunda ya da normal hızından %20'den fazla yavaşladığında tahrik gücünü keser (NFPA 120 9.1.1)

Tünel Sprinkler Koruma

  • Kayış tahriği sprinkler sistemi: uygulama yoğunluğu üst kayışın üst ve alt yüzeyinde ve alt kayışın üst yüzeyinde en az 10,2 L/dk/m² (0,25 gpm/ft²) (NFPA 120 9.4.6.3.2)
  • Su spreyi: tam konik, toz kapaklı nozullar (NFPA 120 9.4.6.3.3.2)
  • Süre: En az 60 dakika kesintisiz debi
  • Köpük (foam): Hidrolik yağ hatları için
  • Kuru borulu sistem: Soğuk tünel kesimlerinde

Soma ve Çıkarılan Dersler

  • Soma, 13 Mayıs 2014: 301 can kaybı
  • Ermenek, 2014: 18 can kaybı (su baskını)
  • Amasra, 14 Ekim 2022: 42 can kaybı
  • MSHA Upper Big Branch 2010: ABD 29 can kaybı

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

Konveyör MEP Calc ile

MEP Calc; tünel havalandırması (1200 m³/s), 50 ppm CO dedektörü, hacimce %1 metan alarmı ve kayış kayması izleme hesaplarında yardımcı olur.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar ve İleri Okuma

NFPA 122, NFPA 120, MSHA 30 CFR 75, ISO 5924, Soma 2014 kaza raporu. NFPA 122 Metal/Nonmetal Mining.