Türkiye'de öne çıkan üç büyük stadyumun kapasitesi 75.000, 52.000 ve 47.000 kişidir. Bu ölçekte bir yapıda yangın ya da kalabalık paniği ciddi bir facia doğurabilir. Bradford 1985 (İngiltere) faciası bunun örneğidir: tribün altında biriken çöplerin tutuşmasıyla ahşap tribün birkaç dakika içinde tümüyle alev aldı, 56 kişi hayatını kaybetti. NFPA 102 standardı tribün altı alanların, onaylı otomatik sprinkler ile korunmadıkça yanıcı malzemeden arındırılmış tutulmasını ister (NFPA 102-2016, md. 5.9). Kaçış mesafesi ve çıkış genişliği gibi kaçış kuralları ise NFPA 101'de yer alır.

Kaçış Yolları (NFPA 101)

  • Kaçış mesafesi (travel distance): toplanma kullanımında en fazla 61 m, sprinklerli binada 76 m; duman korumalı oturma düzeninde koltuktan çıkış girişine 122 m, oradan dış çıkışa 61 m (NFPA 101-2024, md. 12.2.6, 12.4.3.12 ve 12.4.3.13)
  • Ortak kaçış yolu (common path): ilk 6,1 m; yalnız en çok 50 kişiye hizmet eden ortak yolda 23 m (NFPA 101-2024, md. 12.2.5.2)
  • Koridor kapasitesi: kişi başına 5 mm genişlik (NFPA 101-2024, Tablo 7.3.3.1)
  • Çıkış genişliği: merdivende kişi başına 7,6 mm (NFPA 101-2024, Tablo 7.3.3.1; duman korumalı oturma düzeninde 12.4.3 tabloları esastır)

Koltuk Malzemesi

  • Polipropilen: UV dayanımı için stabilize edilmiş
  • HDPE FR: alev geciktirici katkılı yüksek yoğunluklu polietilen
  • Cal 133: Kaliforniya oturma mobilyası yanma testi
  • EN 1021: sigara ve kibrit temas testi

Stadyumda Sprinkler

  • Tribün altı: yanıcı malzemeden arındırılmış tutulmalı; aksi halde NFPA 13'e uygun, onaylı, elektrikle denetlenen otomatik sprinkler sistemi gerekir (NFPA 102-2016, md. 5.9)
  • VIP loca: 4,1 mm/dk (L/dk/m²)
  • Mutfak: NFPA 96 uyarınca davlumbaz söndürme sistemi
  • Kafe alanı: açık havada olması tek başına sprinkler muafiyeti sağlamaz
  • Çatı örtüsü: ETFE membran

Kalabalık Yönetimi

  • Güvenlik görevlisi (steward): her 250 kişiye 1 görevli
  • Anons sistemi: sesli sinyal ve tahliye mesajı, ortalama ortam ses düzeyinin en az 15 dB üzerinde ya da 60 sn süren en yüksek düzeyin 5 dB üzerinde olmalı, hangisi büyükse (NFPA 72-2022, md. 18.4.4.1 ve 24.4.2.2.8)
  • CCTV: kritik alanlarda kesintisiz kayıt

Tarihi Felaketler

  • Bradford 1985: tribün yangını, 56 can kaybı, 265 yaralı
  • Hillsborough 1989: 97 kişi ezilme sonucu hayatını kaybetti
  • Port Said 2012: tribün olayları, 74 can kaybı
  • Heysel 1985: ezilme, 39 can kaybı

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

Sprinkler, yangın pompası ve temiz gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 102, NFPA 101, FIFA Stadium Guide, Green Guide UK, Taylor Report 1990. NFPA 102 Grandstands and Folding and Telescopic Seating.