Yeraltı Otopark Jet Fan Duman Kontrol: NFPA 88A ve CFD Doğrulama

Modern AVM ve konut yeraltı otoparklarında artık kanalli havalandırma yerine jet fan darbeli havalandırma (impulse ventilation) tercih ediliyor. Düşük tavan yüksekliği (2.2-2.5 m), geniş kat alanı (10,000 m2 ve üzeri) ve kanal geçirmenin zorlaştığı gabarı problemleri bu sistemi cazip kılıyor. NFPA 88A ve EN 50272 bize duman zonlaması, CFD doğrulaması ve fan yerleşimi için çerçeveyi veriyor; sahada biz de bu çerçeveyi projeye uyarlayarak ilerliyoruz.

Jet Fan vs Kanalli

• Jet fan: Kanal yok; fan tavan altında duruyor ve havayı itme (impulse) mantığıyla sürüklüyor.
• Kanalli sistem: Kanal ve difuzor gerekiyor; hem maliyet hem montaj süresi yükseliyor.
• Avantaj: Kanal olmadığı için yaklaşık 40 cm tavan yüksekliği kazanıyorsun.
• Dezavantaj: Hava hareketi doğrusal değil; CFD doğrulaması olmadan sahaya cikmayin.
• Itme kuvveti (thrust): Fan başına 50-100 N jet momentumu tipik değerler.

CFD Tasarım Kriterleri

• Yangın ısıl gücü (HRR): Binek otomobil için 4-8 MW, kamyon için 30 MW kabul ediyoruz.
• Kritik hız (critical velocity): Geri tabakalaşmayı (backlayering) önlemek için 2.5-3 m/s.
• Sıcak gaz sıcaklığı: Tavan altında kısa sürede 400-600 C'ye ulasiyor.
• Görüş mesafesi (visibility): Tahliye için en az 10 m.
• CO limiti: Tahliye güzergahında 200 ppm üst sınır.
• Yazılım: FDS, ANSYS Fluent veya PHOENICS; sahada ben genelde FDS ile başlıyorum.

Fan Yerleşim

• Hat aralığı: Aynadaki fanlar arası 20-30 m.
• Duvar mesafesi: Fan çapının 1.5 katından az olmasin.
• Tavan boşluk: Fan gövdesi ile tavan arasında 300 mm boşluk bırak.
• Sütun etrafı: Sütun çevresinde 1 m serbest alan bırakılmalı.
• Nozul yönü: Jet ağzı egzoz şaşftina (egzoz bacasına) paralel bakmalı.
• Ivme bölgeleri: Rampa çıkışları ve kör noktalara ayrıca dikkat; sahada sorun buralardan çıkıyor.

Egzoz ve Make-up

• Egzoz debisi: Normal çalışmada 6-10 hava değişimi/saat (ACH), yangın modunda 10-12 ACH.
• Taze hava (make-up air): Çoğunlukla rampa ağzından doğal alim ile sağlanıyor.
• Egzoz şaşfti: Minimum 10 m2 kesit alanı.
• Fan sınıfı: En az F400 (400 C'de 2 saat dayanım) olmalı.
• Damperler: Zon izolasyonu için koordineli mod (coordinated mode) çalışmalı.

CO ve Gaz Detektör

• CO dedektörü: 25 ppm'de alarm, 50 ppm'de egzoz fanları devreye giriyor.
• NO2 dedektörü: Dizel araçlı otoparklarda 3 ppm eşik değeri.
• Dedektör yerleşimi: Her 400 m2 alana 1 dedektör.
• Otomasyon: BMS üzerinden frekans ınverterli (VFD) kontrol.
• Enerji: Kismi yükte VFD ile çalışma yaklaşık %70 tasarruf getiriyor; projelerde hep karşımıza çıkan bir kazanım.

Jet Fan MEP Calc ile

MEP Calc yeraltı otopark jet fan sayısı, thrust, critical velocity, egzoz debisi ve NFPA 88A zonlama hesabı yapar.

MEP Calc'i App Store'dan indir