Yüksek tehlikeli depolamada raf içi ara seviye sprinklerler, EN 12845'in iki ayrı maddesinde düzenlenir: yerleşim geometrisi Madde 12.5'te, hidrolik kabuller Madde 7.2.3'tedir. Bu iki maddeyi birlikte okumadan bir raf içi tasarımı doğrulanamaz. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 12.5, EN s.78-81 ve Madde 7.2.3, EN s.37.
Ne zaman ara seviye gerekir
İki ayrı tetikleyici vardır.
1. Aşırı açıklık: Madde 7.2.2.3 (EN s.36-37)
Açıklığı belirlemek için Tablo 4'teki değerler kullanılır. Depolama yüksekliği ile tavan sprinkleri deflektörü arasındaki mesafe olan açıklık 4 m'yi aşarsa, şu seçeneklerden biri uygulanır:
- Seçenek 1: aşan ilk metre için yoğunluk 2,5 mm/dk artırılır. Sonraki her metre için su yoğunluğu 1 mm/dk artırılır. Asgari K115 K faktörü kullanılır.
- Seçenek 2: 7.2.3'e göre ara seviye raf içi sprinklerler sağlanır.
Yani 4 m açıklık tek başına raf içi sprinkleri zorunlu kılmaz; yoğunluk artırımı eşdeğer bir yoldur.
2. Depolama yüksekliği sınırının aşılması: Madde 7.2.2.2 (EN s.36)
Tablo 4, çatı veya tavan koruması ile yalnız korunabilen azami depolama yüksekliğini kategori ve depolama tipine göre verir. Depolama yükseklikleri bu sınırı aşarsa 7.2.3'e göre ara seviye raf içi sprinklerler sağlanır.
3. Yerleşim kuralından gelen tetikleyici: Madde 12.5.2 (EN s.78)
Depolamanın en üst seviyesinin üzerine bir ara seviye kurulur; istisna, tüm çatı veya tavan sprinklerlerinin depolamanın üstünden 4 m'den az yükseklikte bulunmasıdır.
Ayrıca Tablo 2'nin c) dipnotu (EN s.34) aynı eşiği tekrarlar: ilgili koruma yöntemi, tavan sprinklerlerinin depolanan malların en yüksek seviyesinden 4 m'den az yukarıda olduğu risklerle sınırlıdır; tavan sprinklerleri 4 m'den fazla yukarıdaysa ara seviye raf içi sprinklerler kullanılır.
Madde 12.5.1: genel yerleşim ve flue mesafeleri
- Çift sıra rafları koruyan sprinklerler boyuna flue boşluklarına, tercihen enine flue ile kesişim noktasına kurulur (bkz. Şekil 13 ve 14).
- Herhangi bir raf veya yapısal çelik işi sprinklerlerin su deşarjına önemli ölçüde engel olabilecekse, ek sprinklerler sağlanır ve debi hesabında dikkate alınır.
- Ara seviyelerde çalışan sprinklerlerden gelen suyun depolanan mallara nüfuz edebilmesi sağlanır.
- Rafta sırt sırta yerleştirilen mallar arasındaki mesafe (boyuna flue boşluğu) en az 0,15 m olur; gerekirse palet stopları takılır.
- Rafta yan yana yerleştirilen mallar arasındaki mesafe (enine flue boşluğu) en az 0,1 m olur.
- Sprinkler deflektörleri ile depolamanın üstü arasındaki açıklık flat spray sprinklerler için 0,10 m'den, diğer sprinklerler için 0,15 m'den az olmaz.
Kaynak: EN s.78.
Madde 12.5.2: düşey aralık
Zeminden en alçak ara seviyeye ve seviyeler arasındaki düşey mesafe 3,50 m'yi veya iki katı (tier), hangisi küçükse onu aşmaz (bkz. Şekil 13 ve 14). Hiçbir durumda en üst ara seviye sprinkler sırası, depolamanın üstünden bir kat aşağıdan daha alçağa kurulamaz (EN s.78).
Madde 12.5.3: yatay konum
| Mal kategorisi | Yerleşim | Azami yatay mesafe | Yatay × düşey mesafe çarpımı | Sayfa |
|---|---|---|---|---|
| Kategori I veya II | Mümkün olduğunca boyuna flue içinde, her ikinci enine flue ile kesişimde, bir üstteki sıraya göre şaşırtmalı (bkz. Şekil 13) | 3,75 m | 9,8 m²'yi aşmaz | EN s.78 |
| Kategori III veya IV | Boyuna flue içinde, her enine flue ile kesişimde (bkz. Şekil 14) | 1,9 m | 4,9 m²'yi aşmaz | EN s.80 |
Bu çarpım koşulu, yatay ve düşey aralığın birbirinden bağımsız seçilemeyeceği anlamına gelir. Örneğin Kategori I malda 3,75 m yatay aralık seçilirse, düşey aralık 9,8 / 3,75 = 2,61 m ile sınırlanır; 3,50 m düşey aralık kullanmak isteniyorsa yatay aralık 9,8 / 3,50 = 2,80 m'ye iner. Bu iki sayı, tablodaki iki sınırın çarpımından çıkan aritmetiktir.
Madde 12.3 (EN s.72) sprinklerlerin 2 m'den yakın aralıklarla kurulamayacağını belirtir, ancak raflardaki ara seviye sprinklerleri bu kuralın istisnaları arasında sayar (bkz. 12.5.3).
Madde 12.5.4: seviye başına sıra sayısı
Seviye başına sprinkler sırası sayısı toplam raf genişliğine göre belirlenir. Raflar sırt sırta yerleştirildiğinde toplam genişlik, her rafın genişliği ile aralarındaki mesafe toplanarak hesaplanır. Her 3,2 m raf genişliği için seviye başına bir sıra sprinkler kurulur. Bunlar mümkün olan her yerde flue boşluklarına kurulur (EN s.80).
Madde 12.5.5: raflı olmayan raflarda HHS ara seviye sprinklerleri
Paletli raf depolama ve çok sıralı drive-through depolama için (bkz. Şekil 3 ve Tablo 4'teki ST4 tipi) ara seviye sprinklerler şöyle kurulur (EN s.80-81):
- a) 3,2 m'den geniş olmayan tek sıra raflar, Şekil 13 ve 14'te gösterilen kat seviyelerine takılan tek sıra sprinklerlerle korunur;
- b) 3,2 m'den geniş olmayan çift sıra raflar, boyuna flue boşluğunda merkezî konumda, istif uçlarında ve Şekil 13 ile 14'te gösterilen kat seviyelerinde sprinklerlerle korunur;
- c) 3,2 m'den geniş ancak 6,4 m'den geniş olmayan çift veya çok sıralı raflar, birbirinden en fazla 3,2 m aralıkla kurulan iki sıra sprinklerle korunur. Her sıra en yakın raf kenarından aynı mesafede olur. Her hattaki belirli bir seviyedeki sprinklerler aynı enine flue grubuna yerleştirilir.
Herhangi bir raf veya yapısal çelik işi bir sprinklerin su dağılımına önemli ölçüde engel olabilecekse, suyun engellenmiş olacağı alanda su dağılımını sağlamak üzere ek bir sprinkler sağlanır.
Madde 12.5.6: dolu veya ızgaralı raflar (ST5 ve ST6)
Ara seviye sprinklerler gerektiğinde her rafın üzerine kurulur. Çatı veya tavan sprinklerleri malların 4 m'den fazla yukarısındaysa veya mallara su erişimi kısıtlıysa en üst raf da dahil edilir. Konumlandırma Tablo 21 ve Şekil 15'te gösterildiği gibidir. Sıralar arasındaki düşey mesafe 3,5 m'yi aşmaz. Tek sıra sprinklerler rafların merkezinde, üstünde olur; çift sıralar her sıra en yakın raf kenarından aynı mesafede olacak şekilde konumlandırılır (EN s.81).
Tablo 21: ST5 ve ST6 depolamada ara seviye sprinkler konumu (EN s.82)
| Raf genişliği s (m) | Sprinkler sırası | Sıralar boyunca sprinklerler arası azami mesafe (m) | Sprinkler sıraları arası azami mesafe (m) |
|---|---|---|---|
| ST5: s ≤ 1,0 | 1 | 2,8 | - |
| ST6: 1,0 < s ≤ 3,0 | 1 | 2,8 | - |
| ST6: 3,0 < s ≤ 6,0 | 2 | 2,8 | 2,8 |
Rafın range boru hatlarına paralel ucundan en yakın sprinklere mesafe, range hatları boyunca sprinkler aralığının yarısı veya 1,4 m, hangisi küçükse o olur (EN s.82).
Madde 7.2.3: hidrolik kabuller
| Alt madde | Hüküm | Sayfa |
|---|---|---|
| 7.2.3.1 | Raflara 50'den fazla ara seviye sprinkler kurulduğunda, bunlar çatı veya tavan sprinklerleriyle aynı kontrol valf setinden beslenemez | EN s.37 |
| 7.2.3.2 | Çatı veya tavan sprinklerleri için tasarım yoğunluğu 260 m² çalışma alanı üzerinden en az 7,5 mm/dk olur. Mallar en üst ara koruma seviyesinin üzerinde depolanıyorsa, çatı veya tavan sprinklerlerinin tasarım kriterleri Tablo 5'ten alınır | EN s.37 |
| 7.2.3.3 | Hidrolik hesap amacıyla, her raf içi sprinkler seviyesinde hidrolik olarak en uzak konumda 3 sprinklerin eşzamanlı çalıştığı, en fazla üç seviyeye kadar varsayılır. Raf koridorları 2,4 m veya daha genişse yalnız bir rafın dahil olduğu varsayılır; 2,4 m'den dar ama 1,2 m'ye eşit veya ondan genişse iki raf; 1,2 m'den darsa üç raf varsayılır. Not: düşey düzlemde üçten fazla ve yatay düzlemde üçten fazla sprinkler sırasının eşzamanlı çalıştığını varsaymak gerekli değildir | EN s.37 |
| 7.2.3.4 | Raf içi sprinklerler ve ilişkili tavan sprinklerleri daima tam hesaplanır (bkz. 13.1). Not: çalışan herhangi bir sprinklerdeki asgari basınç 2,0 bardır (bkz. 13.4.4) | EN s.37 |
Madde 13.1 (EN s.82) aynı kuralı tekrar eder: ara seviye HHS sprinklerli düzenler ile gridli veya looplu düzenlerde daima tam hesap kullanılır.
Basınç: Madde 13.4.4 ve 7.2.3.4 notu
Madde 13.4.4 (EN s.102) hidrolik açıdan en elverişsiz konumdaki sprinklerdeki basıncı, çalışma alanındaki tüm sprinklerler çalışırken, 13.4.1'de belirtilen yoğunluğu sağlamak için gerekenden veya şu değerlerden, hangisi yüksekse ondan az olmayacak şekilde belirler:
| Durum | Asgari basınç |
|---|---|
| LH | 0,70 bar |
| OH | 0,35 bar |
| HHP ve HHS (raf içi sprinklerler hariç) | 0,50 bar |
| K115 raf içi sprinklerler | 1,00 bar |
| K80 raf içi sprinklerler | 2,00 bar |
Madde 7.2.3.4'ün notu ise "çalışan herhangi bir sprinklerdeki asgari basınç 2,0 bardır" der ve 13.4.4'e atıf yapar. Bu not ile 13.4.4'ün listesi arasındaki fark, K80 raf içi satırının 2,00 bar oluşundan kaynaklanır. Tasarımda ikisi de okunmalı; daha yüksek olan değer bağlayıcıdır.
Sprinkler tipi, hassasiyet ve su kalkanı
- Tablo 37a (Madde 14.2.1, EN s.104): yüksek istifli depolamada HHS ara seviye sprinklerleri için izin verilen tipler conventional, spray ve flat spray; izin verilen anma K faktörleri 80 veya 115'tir. HHP ve HHS tavan veya çatı sprinklerleri için tasarım yoğunluğu 10 mm/dk'ya kadar olduğunda K 80, 115 veya 160; 10 mm/dk üzerinde K 115 veya 160'tır. K160'ın üzerinde bir K faktörü EN 12845-1 kapsamında yer almaz.
- Tablo 38 (Madde 14.5.1, EN s.106): raf içi sprinklerlerde yalnız "Quick" (hızlı) hassasiyete izin verilir; Standart 'A' ve Özel hassasiyete izin verilmez. Raf içi sprinklerlerin üzerindeki tavan sprinklerlerinde üç hassasiyetin üçüne de izin verilir. Madde 14.5.1 ayrıca, sprinklerler raflarda bulunduğunda tavandaki sprinklerlerin raflardaki sprinklerlere eşit veya onlardan daha yavaş tepkili hassasiyete sahip olmasını ister.
- Madde 14.7 (EN s.106): raflara veya delikli raf, platform, döşeme ve benzeri yerlerin altına kurulan ve daha yukarıdaki bir veya daha çok sprinklerden gelen suyun ampul ya da eriyen eleman yakınını ıslatabileceği sprinklerler, asgari 0,075 m çapında metal su kalkanı ile donatılır. Upright sprinklerlerdeki su kalkanları doğrudan deflektöre veya boyunduruğa bağlanmaz ve varsa braket destekleri sprinkler su dağılımına engeli en aza indirecek şekilde tasarlanır. Standart en üst seviyeyi bu kuraldan muaf tutmaz.
- Madde 14.2.2 (EN s.104): sabit deflektörü olmayan sprinklerler raflarda veya rafların altında kullanılamaz.
- Madde 12.1.2 (EN s.70): HHP ve HHS'de çatı ve tavan sprinklerlerinin deflektörünün altında en az 1,0 m serbest boşluk korunur.
Mal kategorisi ve ESFR ile ilişkisi
Depolanan malların Kategori I-IV sınıflandırması Ek B'de (metodoloji, EN s.127-131) ve Ek C'de (ürün listesi) verilir. Ek A ise tehlike sınıfı (LH, OH, HHP) işgallerinin listesidir; Ek D "Sprinkler tesisatlarının zonlanması"dır.
ESFR sistemler için Ek P (normatif, EN s.164) yönlendirme yapar: ESFR sprinkler sistemleri için bu dokümanla bağlantılı olarak EN 12845-2 uygulanır ve farklı tehlike sınıflandırma sistemleri nedeniyle EN 12845-2:2024 Ek A uygulanır. EN 12845-2:2024'te yalnız Annex A bulunur; başka bir eki yoktur. ESFR tavan sprinklerlerinin raf içi sprinklerlerle birlikte kullanıldığı düzenler o standardın 6.6.2 maddesinde ele alınır.
Sık Sorulan Sorular
Tavan sprinkleri depo üstünden 4 m'den yüksekse ara seviye sprinkler zorunlu mu?
Zorunlu değil; iki seçenekten biri uygulanır. TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.2.2.3 (EN s.36-37): depolama yüksekliği ile tavan sprinkleri deflektörü arasındaki açıklık 4 m'yi aştığında ya Seçenek 1 uygulanır, yani aşan ilk metre için yoğunluk 2,5 mm/dk artırılır ve sonraki her metre için 1 mm/dk daha artırılır, asgari K115 kullanılır; ya da Seçenek 2 uygulanır, yani 7.2.3'e göre ara seviye raf içi sprinklerler sağlanır. Ayrı bir hüküm olarak Madde 12.5.2, tüm tavan veya çatı sprinklerleri depolamanın üstünden 4 m'den az yükseklikte değilse, depolamanın en üst seviyesinin üzerine bir ara seviye kurulmasını ister.
Ara seviyeler arasındaki düşey mesafe ne kadar olabilir?
Madde 12.5.2 (EN s.78): zeminden en alçak ara seviyeye ve seviyeler arasındaki düşey mesafe 3,50 m'yi veya iki katı (tier), hangisi küçükse onu aşmaz. Hiçbir durumda en üst ara seviye sprinkler sırası, depolamanın üstünden bir kat aşağıdan daha alçağa kurulamaz.
Raf içi sprinklerde asgari basınç kaç bar?
Madde 13.4.4 (EN s.102): hidrolik açıdan en elverişsiz konumdaki sprinklerdeki basınç, 13.4.1'de belirtilen yoğunluğu sağlamak için gerekenden veya şu değerlerden, hangisi yüksekse ondan az olmaz: LH'de 0,70 bar; OH'de 0,35 bar; raf içi sprinklerler hariç HHP ve HHS'de 0,50 bar; K115 raf içi sprinklerlerde 1,00 bar; K80 raf içi sprinklerlerde 2,00 bar. Madde 7.2.3.4'ün notu ise çalışan herhangi bir sprinklerdeki asgari basıncı 2,0 bar olarak anar ve 13.4.4'e atıf yapar; bu iki yerin birlikte okunması gerekir.
Hidrolik hesapta kaç raf ve kaç seviye aynı anda çalışıyor kabul edilir?
Madde 7.2.3.3 (EN s.37): her raf içi sprinkler seviyesinde, hidrolik olarak en uzak konumda 3 sprinklerin eşzamanlı çalıştığı, en fazla üç seviyeye kadar varsayılır. Raf koridorları 2,4 m veya daha genişse yalnız bir rafın dahil olduğu varsayılır; koridorlar 2,4 m'den dar ama 1,2 m'ye eşit veya ondan genişse iki raf; koridorlar 1,2 m'den darsa üç raf varsayılır.
Ara seviye sprinklerde su kalkanı gerekli mi?
Madde 14.7 (EN s.106): raflara veya delikli raf, platform, döşeme ve benzeri yerlerin altına kurulan ve daha yukarıdaki bir veya daha çok sprinklerden gelen suyun ampul ya da eriyen eleman yakınını ıslatabileceği sprinklerler, asgari 0,075 m çapında metal su kalkanı ile donatılır. Upright sprinklerlerdeki su kalkanları doğrudan deflektöre veya boyunduruğa bağlanmaz ve varsa braket destekleri sprinkler su dağılımına engeli en aza indirecek şekilde tasarlanır. Standart en üst seviyeyi muaf tutmaz.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 2 ve dipnotları (EN s.34)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.2.2.2, 7.2.2.3 (EN s.36-37)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.2.3.1, 7.2.3.2, 7.2.3.3, 7.2.3.4 (EN s.37)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 4 (EN s.38), Tablo 5 (EN s.39)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.1.2 (EN s.70), Madde 12.3 (EN s.72)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.5.1, 12.5.2, 12.5.3 (EN s.78)
- TS EN 12845+A2:2026 Şekil 13 (EN s.79), Şekil 14, Madde 12.5.4, 12.5.5 (EN s.80)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.5.6, Şekil 15 (EN s.81), Tablo 21 (EN s.82)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.1 (EN s.82), Madde 13.4.1, 13.4.4 (EN s.98-102)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.2.1, 14.2.2, Tablo 37a (EN s.104)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.5.1, Tablo 38, Madde 14.7 (EN s.106)
- TS EN 12845+A2:2026 Ek B (EN s.127-131), Ek P (EN s.164)
- TS EN 12845-2:2024 İçindekiler ve Madde 6.6.2
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.