FM Global DS 2-0: Boru Boyutlandırma ve Hidrolik Tasarım Kriterleri

Boru çapı DS 2-0'da bir tablodan okunmaz. Section 2.4.1.1.1.2 (s.32) kuralı tek cümlede koyar: seçilen çap ne olursa olsun, kullanım alanına özgü veri sayfasındaki minimum tasarım şartlarını sağladığı hidrolik olarak kanıtlanmalıdır. DS 2-0'ın verdiği şey çap değil, hesabın sınır koşullarıdır.

Kaynak, FM Global DS 2-0, Installation Guidelines for Automatic Sprinklers (October 2021, Interim Revision April 2026, 187 sayfa). Montaj ve askı tarafı için DS 2-0 tesisat saha rehberi ile DS 2-0 boru ve askı detayı, sürtünme tabloları için DS 2-89, hesabın genel kurgusu için DS 3-0 yazılarına bakın.

Hangi Veri Sayfası Hüküm Sürüyor

DS 2-0 kendisini bir tasarım kaynağı olarak konumlamaz. Section 2.1.2.3 (s.10) tasarım kriterlerinin (sistem tasarımı, hortum payı, süre) kullanım alanına özgü veri sayfasından alınmasını ister ve o veri sayfasındaki maddelerin DS 2-0'ın genel maddelerini geçersiz kılabileceğini söyler. Section 2.2.1.3.1 ve 2.2.1.3.2 (s.12) ayrımı tekrar eder: tasarım ilgili kullanım veri sayfasından, hidrolik hesap yöntemi DS 3-0'dan gelir. Section 2.1.5 (s.12) yönlendirmeyi somutlaştırır: depolama dışı alanlar için DS 3-26, depolama için DS 8-9. Boyutlandırmaya başlamadan önce hangi veri sayfasının hüküm sürdüğünü yazılı olarak sabitleyin.

Hazen-Williams C Değeri

Kullanım veri sayfası bir C değeri vermiyorsa Section 2.2.1.3.3 (s.12) ve Tablo 2.2.1.3.3 (s.13) varsayılanları geçerlidir:

Bu tablo, sahada yaygın olan "FM her zaman C=100 ister" kısayolunu düzeltir: ıslak çelik sistemde varsayılan 120'dir. C=100'e düşüş kuru, pre-action, soğutulmuş alan ve vakum sistemlerine özgüdür ve azot kullanımı o cezayı 120'ye geri çeker. Yani azot kararı yalnız korozyon değil, doğrudan hidrolik hesap kararıdır. Section 2.2.1.3.4 (s.13) vakumda C=120 için beş koşul sayar; ilki sistem boyunca tek yollu akış, yani döngü veya ızgara bulunmamasıdır.

Topoloji: Tek Yollu, Döngü, Izgara

Section 2.2.1.5.1 (s.14): ıslak borulu ve deluge sistemlerin boru düzeni tek yollu, döngü veya ızgara olabilir. Section 2.2.1.5.2: kuru borulu, pre-action, soğutulmuş alan ve vakum sistemlerinde düzen tek yollu akış olacak (döngü veya ızgara yok), su kaynağı azami su teslim süresini karşılayacak ve Section 2.2.1.4 şartları sağlanacaktır. Section 2.2.1.5.3 dar bir istisna verir: depolama dışı bir alanı koruyan kuru borulu ve pre-action sistemlerin besleme hattı ve ana hattı döngü yapılabilir.

Izgara düzenin bir bakım bedeli de vardır. Section 2.2.1.7.2 (s.14) ızgara sistemlerde her branşman hattının bir ucunun basit bir rakor veya esnek ek ile sökülebilir olmasını ister; alternatif olarak FM Approved branşman test cihazları kabul edilir. Section 2.2.1.7.1 tüm sistemlerde çapraz ana hatların, yakın ve uzak ana hatların ucunda sökülebilir yıkama bağlantısı ister ve minimum çapını 1,25 in (32 mm) olarak verir. Tesisat tiplerinin karşılaştırması için ıslak, kuru, alternatif ve ön tepkili yazısına bakın.

Kapsama Alanı ve Su Teslim Süresi

Section 2.2.1.4 (s.14) üç sınır koyar. Islak tip tavan sistemin azami kapsama alanı yalnız hidrolik gereksinimler ve Section 2.3.3'teki akış alarmı şartlarıyla sınırlıdır. Kuru tip tavan sistemin azami kapsama alanı hidrolik gereksinimler ve tasarımda belirtilen su teslim süresiyle sınırlıdır. In-rack sistemin (ıslak veya kuru) azami kapsama alanı, kademe sayısından bağımsız olarak koridorlar dahil rafların kapladığı 40.000 ft2 (3.715 m2) taban alanıdır.

Section 2.2.1.11.1 (s.16) kullanım veri sayfası bir değer vermiyorsa şu seçeneklerden birini ister: en uzak tek sprinklerle 60 saniye; depolama dışı kullanımlarda en uzak branşmandaki 2 sprinklerle 50 saniye; engellenmiş tavan yapısında depolama kullanımları için en uzak branşmandaki 2 sprinklerle 40 saniye; engellenmemiş tavan yapısında en uzak 2 branşmandaki 2'şer sprinklerle (toplam 4) 40 saniye. Deluge sistemlerde değer yoksa azami 30 saniyedir (Section 2.2.1.11.2).

Boyutlandırma açısından en kritik cümle Section 2.2.1.11.3'tedir: bu sürelere ulaşmak için deneyim, tesisat büyüklüğünün yaklaşık 10.000 ila 12.000 ft2 (930 ila 1.115 m2) ile sınırlanması gerektiğini göstermiştir. Aynı madde işe başlamadan önce plan, hesap, su kaynağı ve ekipman ayrıntılarının yerel FM ofisine sunulmasını; değerlendirme için kuru vana marka ve modeli, boru içinde tutulacak hava basıncı ve süreleri gösteren bilgisayar hesaplarının verilmesini ister.

Boru: Çap, Et Kalınlığı, Eğim ve Yıkama

Minimum çap. Section 2.4.1.1.1.1 (s.32): sprinkler sistemi borusu için minimum ölçü 1 in (25 mm).

Et kalınlığı. Tablo 2.4.2.2.1(2) (s.36) bağlantı yöntemine göre metrik asgari değerleri verir: DN25-DN40 için kaynaklı veya roll-grooved boruda 2,6 mm, dişli veya cut-grooved boruda 3,2 mm; DN50 için 2,6 ve 3,6 mm; DN80 için 2,9 ve 4,0 mm; DN100 için 3,2 ve 4,5 mm; DN150 için 4,0 ve 5,0 mm; DN200 için 4,5 ve 6,3 mm; DN300 için 5,6 ve 7,1 mm. Tablo notu, Approval Guide'da bu kalınlık için listelenmiş kuplörlerle kullanıldığında roll-grooved boruda asgari kalınlığın 1,7 mm olabileceğini belirtir. Suya duyarlı kullanımlarda (veri merkezi, müze, yarı iletken üretimi örnek verilir) Tablo 2.4.1.1.2.1(b) (s.33) daha kalın et ister: DN25-DN40 için 3,2 mm, DN100 için 4,5 mm, DN150 için 5,0 mm, DN300 için 7,1 mm.

Eğim. Section 2.4.1.1.3.1 (s.33) kuru ve pre-action tipi sistemlerde boruların ana 2 in (50 mm) riser drenajına geri boşalmasını ister: branşman hatları en az 1/2 in / 10 ft (4 mm/m), diğer tüm borular en az 1/4 in / 10 ft (2 mm/m). Boşalamayan bölümler için yardımcı drenaj konur (Section 2.4.1.1.3.2).

Bükme. Section 2.4.1.1.4.1 (s.34): et kalınlığı en az 2,6 mm olan boru, bükme yarıçapı en az 12 boru çapı olmak ve boru yuvarlak kalmak şartıyla bükülebilir. Daha küçük yarıçap için Tablo 2.4.1.1.4.2 (s.34) çap başına asgari kalınlık ve izin verilen yarıçapı verir (DN25 için 3,2 mm ile 6 boru çapı, DN100 için 6,0 mm ile 5 boru çapı gibi).

Yıkama. Section 2.1.3.5 (s.10) bağlantı öncesi tüm yer altı ana hatlarının su berraklaşana kadar yıkanmasını ister; kabul edilebilir asgari debilerden biri 10 ft/sn (3 m/sn) hız sağlayan debidir. Tablo 2.1.3.5 (s.11): DN100 için 390 gpm (1.475 L/dk), DN150 için 880 gpm (3.330 L/dk), DN200 için 1.560 gpm (5.905 L/dk), DN250 için 2.440 gpm (9.235 L/dk), DN300 için 3.520 gpm (13.325 L/dk).

Belge, Levha ve Kabul Testleri

Section 2.6.2.3 (s.152) plan görünüşünde hidrolik analizdeki tüm düğümleri, sistemin dayandığı tasarımı, gerekli debi ve basıncı ve bunların hangi referans noktasına hesaplandığını ister; ayrıca her sprinklerin SIN numarası, K faktörü ve anma sıcaklığı, doğrusal aralıklar, duvar mesafeleri, ısı/duman bacalarının konumu ve ortam sıcaklığının 40 F (4 C) altına ya da 130 F (54 C) üstüne çıkacağı alanlar gösterilir.

Section 2.6.4.6 (s.153) su kaynağı için net bir şart koyar: mevcut bir kaynak için 12 aydan eski olmayan akış testi verisi kullanın; yeni pompa varsa karakteristik eğri eklenir ve DS 3-7'ye uyulur, su deposu kurulacaksa DS 3-2 karşılanır. Section 2.6.5 (s.153-154) iki formu adıyla ister: FM85A ve FM999C; kuru, pre-action, soğutulmuş alan, vakum veya deluge sistemlerde beklenen su teslim süresinin azami süreyi karşıladığını gösteren belge de sunulur.

Section 2.2.1.3.5 (s.13) sistem vanasına asılacak sert levhada en az şunları ister: korunan alan adı, tehlike sınıfı, sprinkler SIN numaraları, anma sıcaklığı, azami alan aralığı, tasarım alanındaki sprinkler sayısı, asgari sprinkler tasarım basıncı, riser tabanında gereken debi ve basınç, hortum payı ve montajı yapan yüklenicinin adı.

Kabul tarafında Section 2.7.3.2.1 (s.154) tüm yeni sistemlerin en az 200 psi (13,8 bar) basınçta, 150 psi (10,3 bar) üstü statik basınçlı sistemlerde ise bu basıncın 50 psi (3,5 bar) üstünde, 2 saat boyunca basınç kaybı olmadan hidrostatik test edilmesini ister. Section 2.7.3.2.7 (s.155) kuru, pre-action, soğutulmuş alan ve vakum sistemlerine 40 psi (2,8 bar) basınçta en az 24 saatlik pnömatik kaçak testi ekler; 24 saatte 1-1/2 psi (0,1 bar) üstünde kayba yol açan kaçaklar giderilir ve bu sınır tek tek kaçaklara değil toplam etkiye uygulanır. Section 2.7.3.1.1 (s.154) tam akış testiyle sahadaki su kaynağının onaylı çizimlerdekine eşit veya ondan büyük olduğunu doğrulatır.

Saha Notu

Boyutlandırma hatalarının çoğu formülde değil, girdinin eskimesinde ortaya çıkıyor. Section 2.6.4.6 su kaynağı testinin 12 aydan eski olmamasını istiyor; sahada ise hesabın dayandığı akış testi çoğu zaman ilk ihale dosyasından geliyor ve arada şehir şebekesinde bir hat değişikliği olmuş oluyor. Bunu yakalayan tek kontrol Section 2.7.3.1.1'in tam akış testidir; yani kabul aşamasında ölçüp çizimdeki değerle karşılaştırmak. İkinci sık hata topolojide: proje ıslak sistem için ızgara düzende çiziliyor, sonra bir bölüm ısıtılamadığı için kuruya çevriliyor ama boru ağı aynı kalıyor. Section 2.2.1.5.2 bunu kapatır; kuru tarafta tek yollu akış bir tercih değil, su teslim süresinin fiziksel önkoşuludur.

Kontrol Listesi

• ☐ Tasarım kriterinin hangi kullanım veri sayfasından geldiği yazılı (Section 2.1.2.3, 2.1.5)
• ☐ C değeri Tablo 2.2.1.3.3'ten sistem tipine ve boru cinsine göre seçildi
• ☐ Azot kullanılacaksa C=120 kabulü belgeye bağlandı
• ☐ Boru ağı topolojisi sistem tipiyle uyumlu; kuru tarafta tek yollu akış (Section 2.2.1.5.2)
• ☐ In-rack sistem taban alanı 3.715 m2 sınırının altında (Section 2.2.1.4.3)
• ☐ Su teslim süresi seçildi, tesisat büyüklüğü 930-1.115 m2 bandında değerlendirildi
• ☐ Minimum çap 25 mm; her çap hidrolik hesapla doğrulandı (Section 2.4.1.1.1)
• ☐ Et kalınlıkları bağlantı yöntemine göre Tablo 2.4.2.2.1(2)'den kontrol edildi
• ☐ Suya duyarlı mahallerde Tablo 2.4.1.1.2.1(b) kalınlıkları uygulandı
• ☐ Kuru/pre-action eğimi branşmanda 4 mm/m, diğerlerinde 2 mm/m (Section 2.4.1.1.3.1)
• ☐ Yer altı yıkama debisi Tablo 2.1.3.5 ile karşılaştırıldı
• ☐ Su kaynağı akış testi 12 aydan yeni (Section 2.6.4.6)
• ☐ Vana levhası Section 2.2.1.3.5'teki bilgileri taşıyor; FM85A ve FM999C dosyada
• ☐ Hidrostatik 13,8 bar / 2 saat; kuru tarafta 2,8 bar / 24 saat pnömatik test yapıldı

SSS

FM DS 2-0 hangi Hazen-Williams C değerini öneriyor?

Kullanım alanına özgü veri sayfası bir değer vermiyorsa DS 2-0 Tablo 2.2.1.3.3 (Section 2.2.1.3.3, s.13) varsayılanları kullanılır. Islak sistemde siyah çelik için C=120, polimer kaplı boru için 140, plastik için 150. Kuru ve pre-action sistemde siyah çelik için C=100; ancak basınçlandırma akışkanı azot gibi inert gaz ise 120, içten galvanizli boruda 120, polimer kaplı boruda 140. Soğutulmuş alan ve vakum sistemleri için de ayrı satırlar vardır.

Sprinkler borusunda minimum çap nedir?

DS 2-0 Section 2.4.1.1.1.1 (s.32) sprinkler sistemi borusu için minimum çapı 1 in (25 mm) olarak verir. Section 2.4.1.1.1.2 bunu tamamlar: seçilen çap ne olursa olsun, ilgili kullanım alanına özgü veri sayfasındaki minimum tasarım şartlarını sağladığı hidrolik olarak kanıtlanmalıdır. Yani çap bir tablodan okunmaz, hesapla doğrulanır.

Izgara (gridded) düzen her sistemde kullanılabilir mi?

Hayır. DS 2-0 Section 2.2.1.5.1 (s.14) ıslak borulu ve deluge sistemlerde tek yollu, döngü veya ızgara düzene izin verir. Section 2.2.1.5.2 ise kuru borulu, pre-action, soğutulmuş alan ve vakum sistemlerinde tek yollu akış ister; yani döngü ve ızgara yoktur. Tek istisna Section 2.2.1.5.3'tedir: depolama dışı bir alanı koruyan kuru borulu ve pre-action sistemlerin besleme ve ana hattı döngü yapılabilir.

Kuru sistemde tesisat büyüklüğü neyle sınırlanır?

Su teslim süresiyle. DS 2-0 Section 2.2.1.11.1 (s.16) bir değer verilmemişse en uzak tek sprinklerin çalışmasıyla 60 saniye, depolama dışı alanlarda en uzak hattaki 2 sprinkler ile 50 saniye gibi seçenekler tanımlar. Section 2.2.1.11.3 deneyime dayalı pratik sınırı verir: bu süreleri tutturmak için tesisat büyüklüğünün yaklaşık 10.000 ila 12.000 ft2 (930 ila 1.115 m2) ile sınırlanması gerekir.

Kaynakça

1. FM Global Property Loss Prevention Data Sheet 2-0, Installation Guidelines for Automatic Sprinklers, October 2021, Interim Revision April 2026. Kullanılan bölümler: 2.1.2.3 ve 2.1.3.5 (s.10), Tablo 2.1.3.5 (s.11), 2.1.5 (s.12), 2.2.1.3.1-2.2.1.3.5 ve Tablo 2.2.1.3.3 (s.12-13), 2.2.1.4, 2.2.1.5 ve 2.2.1.7 (s.14), 2.2.1.11 (s.16), 2.4.1.1.1-2.4.1.1.4 (s.32-34), Tablo 2.4.1.1.2.1(b) (s.33), Tablo 2.4.2.2.1(2) (s.36), 2.6.2-2.6.5 (s.152-154), 2.7.3.1-2.7.3.2 (s.154-155).
2. FM Global veri sayfası listesi: https://www.fmglobal.com/research-and-resources/fm-global-data-sheets
3. DS 2-0 tesisat ve montaj tarafı: https://selvi.org/blog/fmglobal/ds-2-0-sprinkler-installation
4. Boru ve askı detayı: https://selvi.org/blog/fmglobal/ds-2-0-boru-aski-detay
5. Sürtünme kaybı ve C faktörü tabloları: https://selvi.org/blog/fmglobal/ds-2-89-pipe-friction-hazen-williams
6. Hidrolik hesap temelleri: https://selvi.org/blog/fmglobal/ds-3-0-hydraulics-temel
7. Tesisat tipleri karşılaştırması: https://selvi.org/blog/karsilastirma/islak-kuru-alternatif-preaction-karsilastirma

Sık Sorulan Sorular

FM DS 2-0 hangi Hazen-Williams C değerini öneriyor?

Kullanım alanına özgü veri sayfası bir değer vermiyorsa DS 2-0 Tablo 2.2.1.3.3 (Section 2.2.1.3.3, s.13) varsayılanları kullanılır. Islak sistemde siyah çelik için C=120, polimer kaplı boru için 140, plastik için 150. Kuru ve pre-action sistemde siyah çelik için C=100; ancak basınçlandırma akışkanı azot gibi inert gaz ise 120, içten galvanizli boruda 120, polimer kaplı boruda 140. Soğutulmuş alan ve vakum sistemleri için de ayrı satırlar vardır.

Sprinkler borusunda minimum çap nedir?

DS 2-0 Section 2.4.1.1.1.1 (s.32) sprinkler sistemi borusu için minimum çapı 1 in (25 mm) olarak verir. Section 2.4.1.1.1.2 bunu tamamlar: seçilen çap ne olursa olsun, ilgili kullanım alanına özgü veri sayfasındaki minimum tasarım şartlarını sağladığı hidrolik olarak kanıtlanmalıdır. Yani çap bir tablodan okunmaz, hesapla doğrulanır.

Izgara (gridded) düzen her sistemde kullanılabilir mi?

Hayır. DS 2-0 Section 2.2.1.5.1 (s.14) ıslak borulu ve deluge sistemlerde tek yollu, döngü veya ızgara düzene izin verir. Section 2.2.1.5.2 ise kuru borulu, pre-action, soğutulmuş alan ve vakum sistemlerinde tek yollu akış ister; yani döngü ve ızgara yoktur. Tek istisna Section 2.2.1.5.3'tedir: depolama dışı bir alanı koruyan kuru borulu ve pre-action sistemlerin besleme ve ana hattı döngü yapılabilir.

Kuru sistemde tesisat büyüklüğü neyle sınırlanır?

Su teslim süresiyle. DS 2-0 Section 2.2.1.11.1 (s.16) bir değer verilmemişse en uzak tek sprinklerin çalışmasıyla 60 saniye, depolama dışı alanlarda en uzak hattaki 2 sprinkler ile 50 saniye gibi seçenekler tanımlar. Section 2.2.1.11.3 deneyime dayalı pratik sınırı verir: bu süreleri tutturmak için tesisat büyüklüğünün yaklaşık 10.000 ila 12.000 ft2 (930 ila 1.115 m2) ile sınırlanması gerekir.