FM Global DS 3-7: Yangın Pompası Kabul Testi ve Yıllık Test Kriterleri

Kabul testinin amacı pompanın çalıştığını görmek değil, kurulu haliyle üreticinin sertifikalı eğrisini tutturduğunu kanıtlamaktır. DS 3-7 Section 2.5.1 (s.23) bunu açıkça yazar: kurulu haliyle pompa, üreticinin sertifikalı atölye test eğrisindeki performansa test ekipmanının doğruluğu içinde eşit veya ondan iyi olmalıdır; değilse sapmanın nedeni araştırılır ve düzeltilir.

Kaynak, FM Global DS 3-7, Fire Protection Pumps (April 2012, Interim Revision April 2025, 48 sayfa); yıllık test tarafı DS 2-81'in pompa tablosundan tamamlanmıştır. Pompa odası ve tesisat konuları için DS 3-7 yangın pompası saha rehberine, değişken devirli pompalar için DS 3-7 variable speed pump yazısına bakın.

Test Öncesi: Ekipman ve Kalibrasyon

Appendix C (s.44) testten önce operatörün bu tip ekipmanın işletimine aşina olmasını ve motor, pompa ve kontrolör üreticilerinin kullanma kılavuzlarının tüm operatörlerce incelenmesini ister.

Gerekli ekipman aynı bölümde sayılır: test vana başlığı için 50 ft (15 m) boylarında 2-1/2 in (65 mm) astarlı hortum ve düz delikli lüleler (kalibre ve güvenilir hat üstü debimetre varsa gerekmeyebilir); pens tipi volt/ampermetre; test manometreleri; takometre; hortumla lüle kullanılıyorsa manometreli pitot tüpü. Tüm test enstrümantasyonunun son 12 ay içinde kalibre edilmiş olması şarttır.

Section C.1 (s.44) iki pratik sınır koyar: hortum vana başlığı kullanılıyorsa hortum boyu yaklaşık 100 ft (30 m) ile sınırlanır; debimetre kullanılıyorsa doğruluğunu teyit etmek için hidrant ve hortum vanası gibi ek çıkışlar sağlanır ve debimetre, pompa kabul testinden önce doğru kurulduğundan emin olmak için test edilir.

Saha Kabul Testi Prosedürü

Appendix C.1.1 (s.44-46) prosedürü sırayla verir:

1. Görsel kontrol (A). Basınç şalterlerinin ve devre kesicilerin doğru ayarlandığı doğrulanır; aşırı ısınma ve titreşim belirtileri aranır; hortum ve lüleler sağlam bağlanır ve hortum vanaları kapalı tutulur; debimetre varsa basma tarafındaki vananın kapalı olduğu doğrulanır. Su darbesini önlemek için şebekedeki basıncın normal (jokey pompa basıncı) olduğu doğrulanır.
2. Güç kaynağı (B). Dizelde yakıt deposunun dolu ve besleme vanasının açık olduğu; elektrikli sürücüde besleme güzergahının yangın, çökme ve sel gibi kesintilere karşı korunduğu ve ana tesis şalterinden önce bağlandığı doğrulanır.
3. Emiş kaynağı (C). Şebeke beslemesinde pompa kapalıyken akış testi yapılarak kaynağın yeterli ve kalıntısız olduğu; emiş tankında tankın dolu ve vananın açık olduğu; açık su kaynağında süzgeçlerin temiz olduğu doğrulanır.
4. Çalıştırma ve ilk gözlem (D-G). Pompa çalıştırılır; varsa emniyet vanasının su akıtmadığı doğrulanır; bir veya iki hortum vanası kısmen açılır; titreşim, yağ ve su kaçağı ile olağandışı ses gözlenir, salmastralardan hafif su akışı teyit edilir.
5. Debi noktaları (H). Pompa, rated kapasitenin 0 ile %150'si arasındaki tüm aralıkta denenir. Önemli noktalar churn, rated kapasite ve %150'dir; eğriyi geliştirmek için iki ara nokta alınır. Önerilen dizi churn (%0), %50, %75, %100, %125 ve %150'dir. Test düşük debide başlatılıp kademeli artırılır; hortumlar açıkken pompayı çalıştırmak kavitasyona yol açabilir.
6. Süreklilik (L). Pompa, kuplaj arızası ve aşırı ısınma olmadan düzgün çalıştığını doğrulamak için en az 1 saat çalıştırılır. Dizel motorda bu, %150 noktasında boşaltma yapılarak motor sıcaklığının dengelenmesi ve ardından 15 dakika daha çalıştırılmasıyla kontrol edilir.
7. Start denemeleri (K). Pompa 6 kez el ile ve 6 kez otomatik olarak çalıştırılır. Elektrik motorlarında her çalıştırmadan sonra sargıların soğuması için tam devirde en az 5 dakika beklenir; 200 hp (150 kW) üstü motorlarda 10 ila 12 saat içinde ikiden fazla start denenmemeli ve startlar arasında tam devirde en az 15 dakika çalışma aralığı bırakılmalıdır.
8. Kapanış (M). Test sonunda, su darbesini önlemek için pompa otomatik servise alınmadan önce şebeke basıncının normale ya da jokey pompa basıncına çıktığı doğrulanır; tüm ekipman otomatik moda alınır ve kontrol vanaları tam açık bırakılır, yalnız test başlığına giden vana kapalı kalır.

Kaydedilen Veri ve Hız Düzeltmesi

Appendix C.1.1 I maddesi (s.45) her test noktasında kaydedilecek veriyi sayar: pompa devri, emiş basıncı, basma basıncı, hortum lülelerinin sayısı ve ölçüsü ile her lüle için pitot basıncı ve toplam debi (debimetrede doğrudan okunan debi), elektrik motorlarında amper ve volt.

J maddesi hesabı tarif eder. Debi, hortum vana başlığında Hydraulics Tables (P6920) lüle boşalma tablolarıyla her pitot okumasından bulunur; veri sayfasının örneği şudur: 0,97 katsayılı 1-3/4 in (44,4 mm) lülede 16 psi (1,1 bar) pitot basıncı 364 gpm (1.378 L/dk) gösterir. Net basma, yatay pompalarda basma ile emiş basıncı arasındaki fark, dikey pompalarda ikisinin toplamıdır; dikeyde emiş basıncı, su seviyesi ile pompa basma ekseni arasındaki yükseklik 0,433 psi/ft (0,098 bar/m) ile çarpılarak bulunur.

Devir sapması varsa değerler rated devre normalize edilir (C.1.1 J.5, s.46): debi için Q2 = (N2/N1) x Q1, basma için P2 = (N2/N1)^2 x P1, güç için hp2 = (N2/N1)^3 x hp1. Burada N1 test devri, N2 rated devirdir. Section C.2.1 (s.46) alternatif akım motorunda etiket tam yük devrinin test için yeterince doğru olduğunu, dizel motorlarda ise fiili devrin rated devirden saptığını belirtir.

Elektriksel değerlendirmede (C.1.1 J.4) ölçülen volt ve amper motor etiket tam yük akımıyla karşılaştırılır; servis faktörü 1,15 olan bir motorda izin verilen azami amper yaklaşık motor amperinin 1,15 katı kabul edilir. Veri sayfası her fazda doğru ölçüm yapılmasını vurgular: düşük gerilimli zayıf bir besleme yüksek amper okumasına yol açar ve bu yalnız besleme iyileştirilerek düzeltilebilir, motora ya da pompaya yapılacak bir şey yoktur.

Karşılanması Gereken Kriterler

Tablo 2.3.2.5-1 (s.10) emiş hızı kontrolünü kolaylaştırır: 15 ft/sn hızı yaratan debi DN100'de 585 gpm (2.214 L/dk), DN150'de 1.320 gpm (5.000 L/dk), DN200'de 2.340 gpm (8.860 L/dk), DN250'de 3.660 gpm (13.850 L/dk), DN300'de 5.280 gpm (19.985 L/dk). Section 2.3.2.5 ortak emişli çoklu pompa tesislerinde tüm pompaların eşzamanlı aktığının varsayılmasını ister. Jokey pompa ayarı Section 2.4.11.6 (s.15) ile tanımlanır: jokey start noktası, churn basıncı artı azami statik emiş basıncı artı 5 psi; jokey stop noktası bunun 10 psi (70 kPa) üstü; yangın pompası start noktası jokey start noktasının 5-10 psi (35-70 kPa) altı.

Yıllık ve Periyodik Test

DS 3-7 Section 1.0 (s.4) kapsamını açıkça sınırlar: bu veri sayfası pompa sistemlerinin muayene, test ve bakım şartlarını kapsamaz. O taraf DS 2-81'dedir.

DS 2-81 Tablo 2.9.1.1 (s.13-14) programı verir: pompanın basınç düşümü veya akış alarmıyla otomatik modda çalıştırılıp normal işletme koşullarına ulaşana kadar churn yapması elektrikli pompalarda aylık, dizel pompalarda haftalıktır ve her iki durumda da pompa izole edilmez. Pompa odası haftalık muayene edilir. Pompa performansı ve emiş kaynağı mevcudiyeti yıllık doğrulanır; kontrolörün yalnız el ile durdurma konumunda olduğu, basınç tutma cihazlarının otomatik start ve stop ayar noktaları ve kontrolör denetim alarmları yıllık test edilir. Dizel tarafında motor akü durumu aylık kontrol edilir, aküler 2 yılda bir değiştirilir.

Churn süreleri DS 2-81 Section 2.9.2.1.2 ve 2.9.3.1.2 (s.14-15) ile ayrılır: elektrikli pompada en az 10 dakika, dizel pompada en az 30 dakika. Gerekçe Section 3.1.11.4'te (s.44) verilir: 30 dakika ekipmanın çalışma sıcaklığına gelmesi için makul görülen süredir, ayrıca yağlama yağındaki nem birikimini uzaklaştırır ve wet-stacking hasarını önlemeye yardım eder.

Yıllık performans testinin kuralları DS 2-81 Section 2.9.5 (s.17) ile tanımlıdır: emiş ve basma basınçları ile debi en az üç noktada (churn, rated kapasite, azami pompa kapasitesi) kaydedilir; debimetre kullanılıyorsa 3 yılda bir kalibre edilir; her noktada devir kaydedilir; elektrikli pompada %150 kapasitedeki fiili amper motor etiketindeki tam yük akımıyla karşılaştırılır; dizel pompada rated kapasitede fiili devir, rated devrin %10'u içinde olmalıdır. NFPA 25 tarafındaki karşılığı için yangın pompası performans testi yazısına, pompa odası maddeleri için pompa odası kontrol listesine bakabilirsiniz.

Saha Notu

Kabul testinde en çok tartışılan madde, 6 manuel ve 6 otomatik start şartıdır. Yüklenici genellikle "pompa zaten çalıştı" der. Oysa Appendix C.1.1 K maddesinin amacı pompanın döndüğünü değil, gereken basınç veya akışta hızlı ve düzgün devreye girdiğini kanıtlamaktır; sınanan şey kontrolör ve algılama zinciridir. Aynı maddedeki bekleme süreleri de ihmal ediliyor. Bu süreler sıkıştırıldığında motor sargısı zorlanır ve kabul testi, koruma sağlamak yerine ekipmanı yıpratan bir işleme dönüşür.

İkinci nokta emiş tarafında. Section 2.3.2.2 emiş tankı ile pompa emiş ağzı arasındaki sürtünme kaybının %150 debide 0,4 bar'ı aşmamasını istiyor ve gerekçeyi de yazıyor: bu, tank neredeyse boşken pompanın ihtiyaç duyduğu net pozitif emme yükünü (NPSH) güvenceye alır. Sahada kabul testi genellikle dolu tankla yapılır ve bu kriter hiç sınanmaz; hesabın dirsek ve bağlantı eşdeğer uzunluklarıyla yapılmış olması, testin veremediği güvenceyi veren tek şeydir.

Kontrol Listesi

• ☐ Tüm test enstrümantasyonu son 12 ay içinde kalibre edildi (Appendix C)
• ☐ Emiş kaynağı test öncesi değerlendirildi; şebekede pompa kapalıyken akış testi yapıldı (C.1.1 C)
• ☐ Debi noktaları churn, %50, %75, %100, %125 ve %150 olarak alındı (C.1.1 H)
• ☐ Her noktada devir, emiş ve basma basıncı, pitot/debi, volt ve amper kaydedildi (C.1.1 I)
• ☐ Devir sapması varsa Q, P ve hp rated devre normalize edildi (C.1.1 J.5)
• ☐ Sonuç eğrisi üreticinin sertifikalı atölye eğrisiyle karşılaştırıldı (Section 2.5.1)
• ☐ %150 kapasitede basıncın rated basıncın en az %65'i olduğu doğrulandı (Section 2.4)
• ☐ Shutoff basıncı rated basıncın %101-%140 bandında (Section 3.1.5)
• ☐ Pompa en az 1 saat çalıştırıldı; dizelde %150 noktasında 15 dakika ek çalışma yapıldı (C.1.1 L)
• ☐ 6 manuel ve 6 otomatik start yapıldı; motor soğuma süreleri uygulandı (C.1.1 K)
• ☐ Test çıkışları rated kapasitenin %175'ini akıtabiliyor (Section 2.3.3.4)
• ☐ Emiş hızı %150 debide 4,6 m/sn altında (Section 2.3.2.5)
• ☐ Emiş sürtünme kaybı %150 debide 0,4 bar altında (Section 2.3.2.2)
• ☐ Ana emniyet vanası gerekliliği churn artı statik emiş üzerinden değerlendirildi (Section 2.3.4.2)
• ☐ Yıllık performans testi üç noktada yapılıyor; dizelde devir sapması %10 içinde (DS 2-81 Section 2.9.5)

SSS

Yangın pompası kabul testinde hangi akış noktaları ölçülür?

DS 3-7 Appendix C.1.1 H maddesi (s.45) pompanın 0 ile rated kapasitenin %150'si arasındaki tüm aralıkta denenmesini ister. Önemli test noktaları churn (sıfır akış), rated kapasite ve rated kapasitenin %150'sidir; eğriyi kurmak için iki ara nokta daha alınır. Önerilen dizi churn, %50, %75, %100, %125 ve %150'dir. Test düşük debiyle başlatılıp kademeli artırılır; hortumlar açıkken pompayı çalıştırmak kavitasyona yol açabilir.

Pompa eğrisi hangi kriterleri sağlamalı?

DS 3-7 Section 2.4 (s.13) pompanın rated basıncın en az %65'inde, rated debinin en az %150'sini vermesini ister. Destekleyici bölüm 3.1.5 (s.33) listeli pompalarda beklenen eğri aralığını verir: kapalı vana (shutoff) basıncı rated basıncın en az %101'i, en çok %140'ı olur; rated kapasitenin %150'sinde basınç rated basıncın en az %65'i ile rated basıncın hemen altı arasında değişir. Section 2.5.1 (s.23) ayrıca kurulu pompanın üretici sertifikalı atölye eğrisine eşit veya ondan iyi olmasını ister.

Kabul testinde kaç kez start verilir?

DS 3-7 Appendix C.1.1 K maddesi (s.46) test boyunca pompanın 6 kez el ile ve 6 kez otomatik olarak çalıştırılmasını ister; amaç, gereken basınç veya akışta hızlı ve düzgün devreye girişin doğrulanmasıdır. Elektrik motorlarında her çalıştırmadan sonra sargıların soğuması için tam devirde en az 5 dakika beklenir. 200 hp (150 kW) üstü elektrik motorlarında 10 ila 12 saat içinde ikiden fazla start denenmemeli ve her start arasında tam devirde en az 15 dakika çalışma aralığı bırakılmalıdır.

Yıllık pompa testinde hangi noktalar ölçülür?

Yıllık test DS 2-81 Section 2.9.5 (s.17) ile tanımlanır. Emiş ve basma basınçları ile debi en az üç test noktasında kaydedilir: churn, rated kapasite ve azami pompa kapasitesi. Her noktada devir sayısı kaydedilir; elektrikli pompalarda gerilim ve akım, dizel pompalarda soğutma suyu sıcaklığı ile yağ basıncı ve saat bilgisi kaydedilir. Değerlendirmede üç nokta üretici eğrisiyle ve önceki test sonuçlarıyla karşılaştırılır; dizel pompalarda rated kapasitede fiili devir, rated devrin %10'u içinde olmalıdır.

Kaynakça

1. FM Global Property Loss Prevention Data Sheet 3-7, Fire Protection Pumps, April 2012, Interim Revision April 2025. Kullanılan bölümler: 1.0 (s.4), 2.3.2.2 (s.8), 2.3.2.5 ve Tablo 2.3.2.5-1 (s.9-10), 2.3.3.4 (s.11), 2.3.4.2 (s.12), 2.4 (s.13), 2.4.11.6 (s.15-16), 2.5.1-2.5.3 (s.23), 3.1.4.1 (s.31), 3.1.5 (s.33), Appendix C ve C.1 (s.44), C.1.1 (s.44-46), C.2.1 (s.46).
2. FM Global Property Loss Prevention Data Sheet 2-81, April 2019, Interim Revision April 2026. Kullanılan bölümler: Tablo 2.9.1.1 (s.13-14), 2.9.2.1 ve 2.9.3.1 (s.14-16), 2.9.5 (s.17), 3.1.11.4 (s.44).
3. FM Global veri sayfası listesi: https://www.fmglobal.com/research-and-resources/fm-global-data-sheets
4. Pompa kurulumu ve pompa odası: https://selvi.org/blog/fmglobal/fm-global-ds-3-7-fire-pumps-saha-rehberi
5. Değişken devirli pompalar: https://selvi.org/blog/fmglobal/ds-3-7-variable-speed-pump
6. NFPA 25 performans testi karşılığı: https://selvi.org/blog/nfpa/yangin-pompasi-performans-testi-nfpa-25
7. Pompa odası denetim kontrol listesi: https://selvi.org/blog/saha/yangin-pompa-odasi-denetim-kontrol-listesi

Sık Sorulan Sorular

Yangın pompası kabul testinde hangi akış noktaları ölçülür?

DS 3-7 Appendix C.1.1 H maddesi (s.45) pompanın 0 ile rated kapasitenin %150'si arasındaki tüm aralıkta denenmesini ister. Önemli test noktaları churn (sıfır akış), rated kapasite ve rated kapasitenin %150'sidir; eğriyi kurmak için iki ara nokta daha alınır. Önerilen dizi churn, %50, %75, %100, %125 ve %150'dir. Test düşük debiyle başlatılıp kademeli artırılır; hortumlar açıkken pompayı çalıştırmak kavitasyona yol açabilir.

Pompa eğrisi hangi kriterleri sağlamalı?

DS 3-7 Section 2.4 (s.13) pompanın rated basıncın en az %65'inde, rated debinin en az %150'sini vermesini ister. Destekleyici bölüm 3.1.5 (s.33) listeli pompalarda beklenen eğri aralığını verir: kapalı vana (shutoff) basıncı rated basıncın en az %101'i, en çok %140'ı olur; rated kapasitenin %150'sinde basınç rated basıncın en az %65'i ile rated basıncın hemen altı arasında değişir. Section 2.5.1 (s.23) ayrıca kurulu pompanın üretici sertifikalı atölye eğrisine eşit veya ondan iyi olmasını ister.

Kabul testinde kaç kez start verilir?

DS 3-7 Appendix C.1.1 K maddesi (s.46) test boyunca pompanın 6 kez el ile ve 6 kez otomatik olarak çalıştırılmasını ister; amaç, gereken basınç veya akışta hızlı ve düzgün devreye girişin doğrulanmasıdır. Elektrik motorlarında her çalıştırmadan sonra sargıların soğuması için tam devirde en az 5 dakika beklenir. 200 hp (150 kW) üstü elektrik motorlarında 10 ila 12 saat içinde ikiden fazla start denenmemeli ve her start arasında tam devirde en az 15 dakika çalışma aralığı bırakılmalıdır.

Yıllık pompa testinde hangi noktalar ölçülür?

Yıllık test DS 2-81 Section 2.9.5 (s.17) ile tanımlanır. Emiş ve basma basınçları ile debi en az üç test noktasında kaydedilir: churn, rated kapasite ve azami pompa kapasitesi. Her noktada devir sayısı kaydedilir; elektrikli pompalarda gerilim ve akım, dizel pompalarda soğutma suyu sıcaklığı ile yağ basıncı ve saat bilgisi kaydedilir. Değerlendirmede üç nokta üretici eğrisiyle ve önceki test sonuçlarıyla karşılaştırılır; dizel pompalarda rated kapasitede fiili devir, rated devrin %10'u içinde olmalıdır.