Kısa cevap
FM DS 8-30'un tam adı Storage of Carpets'tır ve halı rulolarının raf, kübik raf ve tüp düzenlerinde depolanmasını ele alır. Sayfanın ayırt edici yanı, tavan sprinkleri tasarımını düşük basınçta çok sayıda sprinkler üzerine kurması, koruma yükünün büyük bölümünü raf içi sprinklere ve manuel müdahaleye vermesidir.
Sayfanın kimliği ve kapsamı
Elimizdeki nüsha January 2003 tarihli, April 2025 ara revizyonlu ve 8 sayfadır (kapak, PDF s.1); April 2025 ara revizyonu, Appendix B'ye göre dokümanın teknik olarak doğru olduğunun yeniden onaylanmasından ibarettir (PDF s.8).
Section 1.0 Scope kapsamı çizer: yün, pamuk, yapay lif ve sentetik karışımlardan üretilmiş halılar; bu halıların üzerine yapıştırılmış plastik veya kauçuk pedler dahil. Poliüretan, kauçuk köpük veya kauçuk kaplı liften yapılmış halı altı pedleri için DS 8-9 uygulanır (PDF s.2).
Zeminde duran halı ruloları ve halı parçaları (kartonlu veya kartonsuz) ise DS 8-9'daki Class 4 emtia tavsiyelerine göre korunur; poliüretan, köpük kauçuk veya kauçuk kaplı lif halı pedleri de DS 8-9'un genleştirilmiş plastik emtia kılavuzuna göre korunur (Section 2.4.1, PDF s.3). Emtia sınıflarının çerçevesi için sitedeki DS 8-1 emtia sınıflandırması yazısına ve DS 8-9 Class 1-4 ve plastik depolama yazısına bakabilirsiniz.
Depolama düzeni kuralları
Section 2.3.1, raflardaki halı düzenini üç maddede bağlar (PDF s.3):
- Düşey taşıyıcılarda en az 2 ila 4 in. (51-102 mm) enine flue boşluğu korunmalıdır; sırt sırta raflarda düşey elemanlar arasında yaklaşık 1 ft (0,3 m) boşluk bırakılmalıdır.
- Su hasarını azaltmak için en alt halı depolama kademesi zeminden en az 4 in. (102 mm) yukarıda olmalıdır.
- Standart halı raflarında 12 ft (3,7 m) ve altındaki depolamada raf içi sprinkler yoksa, yangın yayılımını kesmek için rafın uzunluğu boyunca yaklaşık her 100 ft'te (30,5 m) en az 8 ft (2,4 m) boş alan bırakılmalıdır.
Tüp depolamada tüp uzunluğunun tercihen halı rulosuna eşit veya ondan büyük olması, halının tüpün iki ucundan 6 in.'den (152 mm) fazla taşmaması ve en alt tüp kademesinin zeminden en az 4 in. (102 mm) yukarıda olması istenir (Section 2.3.2, PDF s.3). Section 2.3.3 ise depolamanın sprinkler deflektörlerinin en az 36 in. (915 mm) altında tutulmasını ister. Flue boşluğu kavramını sitedeki flue space sözlük yazısında tanımlamıştım; halıda bu boşluk yalnız hava yolu değil, suyun alt kademelere inme yoludur.
Tavan sprinkleri tasarımı
Section 2.4.2, korumanın Tablo 1'e göre verilmesini, ayrıca raf depolamasının enine koridor tünellerinde de sprinkler bulunmasını ister. Sistem tercihen ıslak borulu veya ön etkili olmalı, kuru borulu sistemler ise kabul edilebilir sayılır. Yeni tesislerde sprinkler sıcaklık derecesi 286°F (141°C) olmalıdır (PDF s.3).
Tablo 1'in yapısı alışılmışın dışındadır: tüm sütunlarda işletme basıncı 7 psi (0,5 bar) sabittir, değişen şey sprinkler sayısıdır (DS 8-30, Table 1, PDF s.4).
| Depolama düzeni | Depolama yüksekliği | Açıklık | Islak sistem (sarkık veya düşey) | Kuru sistem (düşey, 280°F) |
|---|---|---|---|---|
| Standart halı rafı | 12 ft'e (3,6 m) kadar | 30 ft'e (9,0 m) kadar | 30 sprinkler @ 7 psi (0,5 bar) | 40 sprinkler @ 7 psi (0,5 bar) |
| Standart halı rafı | 12 ft (3,6 m) üzeri, raf içi sprinkler gerekir | En fazla 20 ft (6,1 m) | 20 sprinkler @ 7 psi (0,5 bar) | 25 sprinkler @ 7 psi (0,5 bar) |
| Kübik raf | 15 ft'e (4,6 m) kadar | 30 ft'e (9,0 m) kadar | 30 sprinkler @ 7 psi (0,5 bar) | 40 sprinkler @ 7 psi (0,5 bar) |
| Kübik raf | 15 ft (4,6 m) üzeri, raf içi sprinkler gerekir | En fazla 20 ft (6,1 m) | 20 sprinkler @ 7 psi (0,5 bar) | 25 sprinkler @ 7 psi (0,5 bar) |
| Tüp depolama | 25 ft'e (7,5 m) kadar | 30 ft'e (9,0 m) kadar | 30 sprinkler @ 7 psi (0,5 bar) | 40 sprinkler @ 7 psi (0,5 bar) |
Tablo, ıslak sistemde K11.2 (K160), K14.0 (K200), K16.8 (K240), K22.4 (K320) ve K25.2 (K360) seçeneklerini hem hızlı hem standart tepkili olarak listeler; genişletilmiş kapsamlı K25.2 EC (K360EC) sütununda sprinkler sayısı yarıya iner (PDF s.4). K-faktör aileleri için sitedeki K-faktör tablosuna bakabilirsiniz.
Section 2.2.1, bu sayfanın da çatı bacası ve duman perdesi bulunmadığı varsayımına dayandığını belirtir; kalıcı bacalar varsa manuel çalışacak biçimde düzenlenmelidir (PDF s.3). Kurulum ayrıntıları için sayfa DS 2-0'a yönlendirir; sitede bu sayfayı DS 2-0 sprinkler tesisatı yazısında ele almıştım.
Raf içi sprinklerler
Section 2.4.3.1.1 genel kuralları verir (PDF s.5): tüm raf içi kurulumlarda nominal 160°F (70°C) FM onaylı raf içi sprinkler kullanılır; K14.0 (K200) ve daha küçük sprinklerlerde hızlı tepkili listeleme aranır, daha büyük K-faktörlerinde hızlı veya standart tepkili olabilir; minimum işletme basıncı 7 psi (0,5 bar) olur. Raf içi sistemler ıslak, kuru, ön etkili veya soğutmalı alan tipi olabilir; ızgara boru düzeni yalnız ıslak sistemler için önerilir ve kuru tip raf içi sistemlerde maksimum su ulaşma süresi, hidrolik olarak en uzak raf içi sprinklerin çalışmasına göre 60 saniyedir.
Raf tipine göre yerleşim:
| Konu | Standart halı rafı | Kübik raf |
|---|---|---|
| Raf içi sprinkler eşiği | 12 ft (3,6 m) üzeri depolama | 15 ft (4,5 m) üzeri depolama |
| Düşey aralık | Her 8 ft (2,4 m) | Her 15 ft (4,5 m) |
| Üst seviyenin üzerinde bırakılan depolama | En fazla 5 ft (1,5 m) | En fazla 10 ft (3,0 m) |
| 12 ft'ten (3,6 m) sığ raf | Rafın ortasında tek hat, aralık en fazla 12 ft (3,6 m) | Aynı |
| 12 ft (3,6 m) ve daha derin raf | Her raf yüzünün 24 in. (600 mm) içinde, yatayda en fazla 12 ft (3,6 m) aralık | Aynı |
| Hidrolik tasarım | En uzak 8 raf içi sprinklerden 22 gpm (85 L/dk); birden fazla seviye varsa en uzak 14 sprinklerden (iki seviyede 7'şer) 22 gpm (85 L/dk) | Aynı |
Kaynak: DS 8-30, Section 2.4.3.2 ve 2.4.3.3, PDF s.5.
İki ek kural tasarımı bağlar. Birincisi, depolama yüksekliği standart rafta 12 ft (3,6 m), kübik rafta 15 ft (4,5 m) sınırına kadar olsa bile raf içi sprinkler kurulmuşsa, tavan talebi Tablo 1'in bir üst satırındaki, yani daha yüksek depolama için verilen değere göre alınabilir (PDF s.5). İkincisi, depolamanın üstü ile tavan arasındaki açıklık 20 ft'i (6,0 m) aşıyorsa, rafın tepesine raf içi sprinkler kurularak üst seviyenin üzerinde yalnız bir kademe depolama bırakılır (PDF s.5-6).
Section 2.4.3.1.3, raf içi ve tavan sistemlerinin su taleplerinin, iki sistemin birleştiği noktada dengelenmesini ister.
Hortum, su kaynağı ve alarm
Section 2.4.4, rafın her noktasına en az bir hortum demeti uygulanabilecek aralıklarla, düz jet ve püskürtme kombinasyonlu nozullu 1-1/2 in. (38 mm) küçük hortum istasyonları ister; hortum boyu 100 ft'ten (20,5 m) uzun olmamalı ve besleme, yakın çevredeki raf içi ve tavan sprinklerlerinden bağımsız olmalıdır (PDF s.6). Section 2.4.5'e göre su kaynağı, Tablo 1'deki sprinkler talebini 500 gpm (1900 L/dk) hortum talebiyle birlikte en az iki saat karşılamalıdır.
Section 2.4.6 alarm tarafını gerekçesiyle verir: halı yangınlarının görece yavaş gelişmesi ve halı depolarının özel düzeni nedeniyle manuel müdahale erken evrede çok etkili olabilir; bu nedenle DS 9-1'e göre Class III veya daha üst alarm servisi sağlanmalıdır (PDF s.6).
Yangının davranışı ve su hasarı
Section 3.1.1, raflarda depolanan halılarla yapılan büyük ölçekli yangın testlerinin sonucunu aktarır: yangın zemin seviyesinden rafın tepesine doğru düşey ve yelpaze biçiminde gelişmiş, üst kademelerde alt kademelerden daha fazla depolamayı etkilemiştir. Raf içi sprinklerler kuruldukları kademede ve bir ölçüde bir iki alt kademede etkili olmuştur. Aynı bölüm iki cümleyi net kurar: raflardaki düşey bariyerler raf içi sprinklerlerin yerine geçmez ve halı yangınlarının için için yanan yapısı nedeniyle manuel müdahale, tam söndürmede son derece değerlidir (PDF s.6).
Su hasarı bu sayfada bir yan konu değil, tasarım girdisidir. Section 2.1.1 halı depolamasının su hasarına büyük ölçüde açık olduğunu belirtir ve forklift operatörlerinin raf içi sprinkler sistemlerine zarar vermemesi için eğitilmesini ister; sprinkler borularının ve yakın raf elemanlarının boyanması operatörleri uyarmakta çok yararlıdır (PDF s.2).
Saha notu
Bu sayfanın sahadaki en sık ihlali, tavan tasarımının kolay görünmesinden doğuyor. Tablo 1'de basınç 7 psi (0,5 bar) sabit olduğu için tasarım "rahat" sanılıyor, oysa aynı tablonun satır seçimi raf içi sprinkler kararına bağlı: standart rafta 12 ft (3,6 m) üzerine çıkıldığı anda raf içi sprinkler zorunlu hale geliyor ve açıklık da en fazla 20 ft (6,1 m) ile sınırlanıyor (Table 1 ve Section 2.4.3.2, PDF s.4-5). Depolama yüksekliğini sonradan bir kademe artıran bir işletme, farkında olmadan tüm koruma rejimini değiştirmiş oluyor.
İkinci nokta, raf içi sprinklerin en kırılgan bileşen olmasıdır. Section 2.1.1'in forklift uyarısı ile Section 2.4.3.1.2'deki "boruyu mekanik hasardan koru ama dağılımı bozma" dengesi, projede çizimle değil sahada yerleşimle çözülür; montaj öncesi yerinde kontrol atlandığında ya sprinkler kırılıyor ya da su depolamaya ulaşmıyor.
Kontrol listesi
- Depolanan ürünün DS 8-30 kapsamında mı yoksa DS 8-9 kapsamında mı olduğu belirlendi (halı altı pedleri DS 8-9)
- Zemindeki halı ruloları ve parçalar Class 4 emtia olarak ayrıca değerlendirildi
- Raf tipi standart, kübik veya tüp olarak sınıflandırıldı ve Tablo 1 satırı buna göre seçildi
- Düşey taşıyıcılarda 2-4 in. (51-102 mm) enine flue boşluğu korunuyor, en alt kademe zeminden en az 4 in. (102 mm) yukarıda
- Depolama, sprinkler deflektörlerinin en az 36 in. (915 mm) altında
- Raf içi sprinkler eşiği aşıldıysa düşey aralık ve üstte bırakılan depolama sınırı sağlandı
- Raf içi hidrolik tasarım 8 veya 14 sprinkler üzerinden 22 gpm (85 L/dk) ile yapıldı
- Tavan ve raf içi talepleri birleşme noktasında dengelendi
- 1-1/2 in. (38 mm) hortum istasyonları bağımsız beslemeyle, rafın her noktasına erişecek şekilde yerleştirildi
- Su kaynağı, tablo talebi artı 500 gpm (1900 L/dk) hortum payını 2 saat karşılıyor
- DS 9-1'e göre Class III veya üstü alarm servisi sağlandı
- Forklift operatörleri raf içi sprinkler konusunda eğitildi, borular ve raf elemanları işaretlendi
SSS
DS 8-30 hangi depolamayı kapsar?
Section 1.0'a göre yün, pamuk, yapay lif ve sentetik karışımlardan üretilmiş halıların depolanmasını kapsar; bu halıların üzerine yapıştırılmış plastik veya kauçuk pedler de dahildir. Poliüretan, kauçuk köpük veya kauçuk kaplı liften yapılmış halı altı pedlerinin depolanmasında DS 8-9 uygulanır.
Halı raflarında raf içi sprinkler ne zaman gerekir?
Section 2.4.3.2'ye göre standart halı raflarında 12 ft (3,6 m) üzerindeki depolama yüksekliklerinde raf içi sprinkler gerekir; düşeyde her 8 ft (2,4 m) konumlandırılır ve en üst raf içi seviyenin üzerinde 5 ft (1,5 m) üzerinde depolama bırakılmaz. Kübik raflarda ise eşik 15 ft (4,5 m), düşey aralık 15 ft (4,5 m) ve üstte bırakılan depolama en fazla 10 ft (3,0 m) olur.
Halı depolamada su kaynağı ne kadar olmalı?
Section 2.4.5'e göre su kaynağı, Tablo 1'de gösterilen sprinkler talebini 500 gpm (1900 L/dk) hortum talebiyle birlikte en az iki saat boyunca karşılayabilmelidir. Ayrıca Section 2.4.4, rafın her noktasına en az bir hortum demeti uygulanabilecek aralıklarla 1-1/2 in. (38 mm) küçük hortum istasyonları ister.
Raf içindeki düşey bariyerler raf içi sprinkler yerine geçer mi?
Hayır. DS 8-30 Section 3.1.1 bunu açıkça yazar: raflardaki düşey bariyerler raf içi sprinklerlerin yerine geçmez. Tam ölçekli testlerde yangın zeminden rafın tepesine doğru düşey ve yelpaze biçiminde gelişmiş, raf içi sprinklerler bulundukları kademede ve bir ölçüde bir iki alt kademede etkili olmuştur.
Kaynakça
- FM Property Loss Prevention Data Sheet 8-30, Storage of Carpets, January 2003, Interim Revision April 2025. Kullanılan bölümler: Section 1.0-1.1 ve 2.1.1 (PDF s.2), 2.2.1, 2.3.1-2.3.3, 2.4.1-2.4.2 (s.3), Table 1 (s.4), 2.4.3.1-2.4.3.3 (s.5), 2.4.4-2.4.6 ve 3.1.1-3.1.2 (s.6), 3.1.2.2-3.1.2.4 ve 4.1 (s.7-8), Appendix B (s.8).
- FM Global, Property Loss Prevention Data Sheets: https://www.fmglobal.com/research-and-resources/fm-global-data-sheets
- selvi.org, FM Global DS 8-9: Class 1-4 ve Plastik Depolama
- selvi.org, FM Global DS 2-0: Sprinkler Tesisat Kuralları
- selvi.org, K-faktör tablosu: K57'den K480'e
Sık Sorulan Sorular
DS 8-30 hangi depolamayı kapsar?
Section 1.0'a göre yün, pamuk, yapay lif ve sentetik karışımlardan üretilmiş halıların depolanmasını kapsar; bu halıların üzerine yapıştırılmış plastik veya kauçuk pedler de dahildir. Poliüretan, kauçuk köpük veya kauçuk kaplı liften yapılmış halı altı pedlerinin depolanmasında DS 8-9 uygulanır.
Halı raflarında raf içi sprinkler ne zaman gerekir?
Section 2.4.3.2'ye göre standart halı raflarında 12 ft (3,6 m) üzerindeki depolama yüksekliklerinde raf içi sprinkler gerekir; düşeyde her 8 ft (2,4 m) konumlandırılır ve en üst raf içi seviyenin üzerinde 5 ft (1,5 m) üzerinde depolama bırakılmaz. Kübik raflarda ise eşik 15 ft (4,5 m), düşey aralık 15 ft (4,5 m) ve üstte bırakılan depolama en fazla 10 ft (3,0 m) olur.
Halı depolamada su kaynağı ne kadar olmalı?
Section 2.4.5'e göre su kaynağı, Tablo 1'de gösterilen sprinkler talebini 500 gpm (1900 L/dk) hortum talebiyle birlikte en az iki saat boyunca karşılayabilmelidir. Ayrıca Section 2.4.4, rafın her noktasına en az bir hortum demeti uygulanabilecek aralıklarla 1-1/2 in. (38 mm) küçük hortum istasyonları ister.
Raf içindeki düşey bariyerler raf içi sprinkler yerine geçer mi?
Hayır. DS 8-30 Section 3.1.1 bunu açıkça yazar: raflardaki düşey bariyerler raf içi sprinklerlerin yerine geçmez. Tam ölçekli testlerde yangın zeminden rafın tepesine doğru düşey ve yelpaze biçiminde gelişmiş, raf içi sprinklerler bulundukları kademede ve bir ölçüde bir iki alt kademede etkili olmuştur.
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.