Kısa cevap: Hayır. FM DS 8-33 Tablo 1 (Section 2.4, s.7) kararı konteyner tipine bağlar. Yanıcı açık veya kapalı kutular kullanılıyorsa 6 ft (1,8 m) üstündeki karuseller için in-rack sprinkler önerilir. Yanmaz konteyner kullanılıyorsa DS 8-34'e yönlendirilir; Section 2.3.4 (s.6) uyarınca menteşeli kapaklı yanmaz konteynerlerde veya kutular arası boşluk nominal 25 mm ve altındaysa in-rack sprinkler gerekmez ve tavanda 10 mm/dk yoğunluk 186 m2 alanda yeterli sayılır.

Karusel korumasında ilk soru raf yüksekliği değil, konteyner tipidir. FM DS 8-33 Tablo 1 (Section 2.4, s.7) kararı buradan başlatır: yanıcı kutu kullanılıyorsa 1,8 m üstündeki karuselde tavan ve in-rack sprinkler birlikte, yanmaz konteyner kullanılıyorsa DS 8-34 kapsamında korunur. Sıra bozulursa hesabın tamamı yanlış zeminde kurulur.

Kaynak, FM Global DS 8-33, Carousel Storage and Retrieval Systems (September 2004, Interim Revision April 2025, 18 sayfa). Aşağıdaki her sayısal değer veri sayfasının bölüm ve sayfa numarasıyla verilmiştir.

Üç Karusel Tipi ve Fiziksel Karakteri

Section 2.1 (s.3) yatay, dikey ve "up and over" olmak üzere üç tipi kapsar; Section 3.1 (s.12-14) bunların fiziksel karakterini verir.

Yatay karusel en yaygın tiptir; çoğu 8 ila 16 ft (2,4 ila 4,9 m) yüksekliktedir, rafları genellikle 2 ft (0,6 m) derinliğin altındadır. Enine baca boşluğu genellikle yalnız 1-1/2 in (38 mm) kadardır; buna karşılık iki uzun kol arasındaki boyuna baca 1-1/2 ila 2 ft (460 ila 610 mm) genişliğindedir ve kapalı değilse sabit koruma için iyi erişim sağlar (Section 3.1.1, s.13). Dikey karusel bir dönme dolap gibi çalışır; her ünite küçüktür, taban alanı genellikle 50 ft2 (4,6 m2) altında ve yüksekliği 20 ft (6 m) altındadır (Section 3.1.2, s.14).

Section 3.1.1 kritik bir saha gerçeğini de kayda geçirir: açık tel raf ya da sepet tipi kutu kullanılsa bile istif genellikle o kadar sıkıdır ki dolu raf gibi davranır. "Açık raf, su geçer" varsayımı karuselde çalışmaz.

Kararın Başladığı Yer: Konteyner Tipi

Tablo 1 (Section 2.4, s.7) bir karar tablosudur:

Durum Yapılacak
Yanıcı açık kutu; tel raf içinde yanıcı kapalı kutu; istifin dolu raf gibi davranması ve yanıcı taban; ya da DS 8-9'a göre in-rack gerektiren yükseklik ve emtia sınıfı 1,8 m üstündeki karuseller için Section 2.4.2 uyarınca in-rack, Section 2.4.1 uyarınca tavan sprinkleri
Yukarıda sayılmayan karusel düzenleri DS 8-9'a göre koru
Yanmaz konteyner kullanan karuseller DS 8-34'e göre koru

Section 2.3.4 (s.6) yanmaz konteyner tarafında iki koşuldan biri sağlanırsa in-rack sprinkler gerekmediğini söyler: konteynerlerin menteşeli kapağı olması, ya da bir konteynerin üstü ile üstteki konteynerin altı arasındaki boşluğun nominal 1 in (25 mm) ve altında olması. Her iki durumda da tavanda 0,25 gpm/ft2 (10 mm/dk) yoğunluğun en uzak 2.000 ft2 (186 m2) alanda sağlanması yeterli görülür. Gerekçe fizikseldir: kapak veya dar boşluk suyun alt kademelere inmesini sağlar ve konteyner içinde su birikip yapısal çökmeye yol açmasını önler.

Emtia sınıflandırması için Section 2.3.1 (s.6) DS 8-1'e yönlendirir; ürün plastik konteyner içinde elleçleniyorsa sınıflandırmanın en az genleştirilmemiş plastik olması gerektiğini örnek verir. Ayrıntı için DS 8-1 emtia sınıflandırması yazısına bakın.

Tavan Sprinkler Tasarımı

Tablo 2 (Section 2.4.1, s.7) yanıcı açık veya kapalı kutulu karuseller için tavan su talebini verir; satırlar herhangi bir istif yüksekliği için geçerlidir. Tüm satırlarda orifis 1/2 in (15 mm) ve sıcaklık 286 F (141 C):

Emtia sınıfı Tekli/çift sıra raf Çoklu sıra raf
Class 1-2 6 mm/dk / 186 m2 6 mm/dk / 186 m2
Class 3 8 mm/dk / 186 m2 8 mm/dk / 186 m2
Class 4 10 mm/dk / 186 m2 10 mm/dk / 186 m2
Genleştirilmiş ve genleştirilmemiş plastik 12 mm/dk / 186 m2 12 mm/dk / 279 m2

Tablonun iki notu tasarımı belirler. Not 1: değerler, en üst in-rack kademesinin üstündeki istifin en fazla 5 ft (1,5 m) olduğu kabulüne dayanır; aşılırsa bir in-rack kademesi daha eklenir. Not 2: karuseller, üniteler arasındaki 3-1/2 ft (1,1 m) koridorlarla tanımlanan toplam derinliğe göre tekli, çift veya çoklu sıra raf sayılabilir.

Açıklık kuralı nettir: Section 2.4.1.2 (s.7) tavan deflektörü ile istif üstü arasında en az 3 ft (0,9 m) ister; Section 2.3.5 (s.6) aynı şartı 36 in (915 mm) olarak tekrar eder. Karuseller üstündeki açıklık 20 ft (6,1 m) aşıyorsa Section 2.4.1.3 (s.7-8) ayrı bir çözüm kurar: karusellerin üstüne sürekli bir yanmaz asma tavan 3 ila 10 ft (0,9 ila 3 m) yükseklikte serilir, sprinklerler altına konur ve asma tavan en dış sprinkler sırasından her yönde en az 2 ft (0,6 m) taşar. Asma tavan üstündeki çatı sprinklerleri Class 1 için en az 6 mm/dk, Class 2, 3, 4 ve plastik için 8 mm/dk yoğunluğu 2.000 ft2 (186 m2) alanda sağlar ve bu talep, asma tavan altındaki talebe eklenmez.

In-Rack Sprinkler: Karuselin Kalbi

Section 2.4.2 (s.8) in-rack sprinklerleri karuselin ortasındaki boyuna (iç) baca boşluğuna yerleştirir. Tablo 3 (s.9) debileri verir; tüm satırlarda orifis 1/2 veya 17/32 in (15 veya 20 mm) ve sıcaklık 165 F (74 C):

Açık kutulu satırlarda düşey aralık en fazla 5-6 ft (1,5-1,8 m), yatay aralık 7-8 ft (2,1-2,4 m) ve yerleşim şaşırtmalıdır; çok kademeli düzende kademeler arası şaşırtma yaklaşık 4 ft (1,2 m) olur (Section 2.4.2.1). Tavan ve in-rack talepleri bağlantı noktasında hidrolik olarak dengelenir. Raf içi yerleşimin genel mantığı için in-rack sprinkler tasarımı yazısına bakabilirsiniz.

İki özel durum: Section 2.4.8.3 (s.11) iç yüzey kapalıysa iç bacadaki sprinklerlerin etkisiz kalacağını söyler ve sprinklerleri dış yüzeyin 6 in (150 mm) içine ya da komşu karuseller arasındaki bacaya alır. Section 2.4.9.1 (s.12) dikey karusellerde tepe noktasının (apogee) altına ek bir sprinkler sırası ister.

Duman Bacası, Ayırma ve Mezzanine

Baca (Section 2.2.2, s.3). Veri sayfasındaki koruma, çatı bacası ve duman perdesi bulunmayan yapı kabulüne dayanır. Section 2.2.2.1.1 gerekçeyi verir: yangın deneyleri otomatik bacaların maliyet etkin olmadığını ve sprinkler su talebini artırabileceğini göstermiştir. Kalıcı bacalar yalnız el ile çalıştırılacak biçimde düzenlenir; mevzuat otomatik baca istiyorsa 360 F (182 C) eritken kullanılır, eriyip düşen tip baca kullanılmaz. Duman, soğutma aşamasında saçak hizasındaki pencere, kapı ve otomatik olmayan egzoz sistemleriyle atılır (Section 2.2.2.2.1). Aynı yaklaşımın depo çatısındaki karşılığı için çatı eğimi, skylight ve ventilasyon sınırları yazısına bakın.

Ayırma (Section 2.3.2, s.6). Değerli mal yoğunlaşmışsa hasarı tek karusele sınırlamak için iki yol vardır: karusel yüzleri arasında en az 3-1/2 ft (1,1 m) ayırma, ya da her karuselin hafif sac, oluklu metal veya 1/2 in (13 mm) kontrplak gibi bir bölmeyle ayrılması. Uçlar 3-1/2 ft (1,1 m) içinde başka yanıcıya bakıyorsa, duman dedeksiyonuyla otomatik kapanan bir kepenk konur.

Mezzanine (Section 2.2.3, s.3-6). Mezzaninlerin ızgara yerine dolu yapılması önerilir. Dolu mezzanin istifin ötesine en az 2 ft (0,6 m) uzatılır. Altındaki sprinklerler Tablo 2'ye göre, deflektör ile alt istif arasında en az 3 ft (0,9 m) açıklıkla kurulur; bu açıklık yoksa Section 2.2.3.1.5 devreye girer: her baca ve koridora 8 ila 10 ft (2,4 ila 3 m) yatay aralıkla sprinkler konur ve su talebi Class 1-3 için en uzak 10 sprinklerden her biri 84 L/dk, Class 4 için 14 sprinkler 84 L/dk, plastik için 14 sprinkler 114 L/dk üzerinden kurulur. Dolu mezzaninde üst ve alt talepler bağımsız belirlenebilir (Section 2.2.3.1.4); ızgara mezzaninde ise eşzamanlı olmaları ve dengelenmeleri istenir (Section 2.2.3.2.4).

Hortum, Dedeksiyon ve Yatay Karusel İstisnası

Section 2.4.5.1 (s.10) karuselin her noktasına ulaşacak sayıda 1-1/2 in (38 mm) hortum ister; iç hortum akışları için en az 100 gpm (380 L/dk), iç ve dış birleşik akışlar için 500 gpm (1.900 L/dk) pay bırakılır. Bir yangın alanında yalnız tek bir küçük karusel varsa 250 gpm (850 L/dk) birleşik pay kabul edilebilir; küçük karusel, 200 ft2 (19 m2) ve altında taban alanı kaplayan ve 8 ft (2,4 m) yüksekliği aşmayan karuseldir.

Section 2.4.4 (s.10) duman dedeksiyonunu Tablo 4 ile karara bağlar: dumanın hızla görülebildiği, karuselin dumana veya suya çok hassas olmadığı ve ölü adam kumandasının bulunduğu düzende dedeksiyon gerekmez. Dedektör kullanılıyorsa yatay aralık en fazla 15 ft (4,6 m) olur ve tek bir dedektörün çalışmasıyla karusel hareketi durdurulup alarm verilir. Section 2.4.7 (s.10-11) beklentiyi yazar: koruma yangını yaklaşık 200 ila 250 ft2 (19 ila 23 m2) alanla sınırlar; bu kabul edilemezse dedeksiyon ve ayırma ile alan yaklaşık 100 ft2 (9,5 m2) mertebesine indirilir.

Tek gerçek sadeleştirme Section 2.4.8.1 ve Tablo 5'tedir (s.11). Yatay karusel istifi en fazla 8 ft (2,4 m) ve bina yüksekliği en fazla 25 ft (7,6 m) ise yalnız tavan sprinkleriyle koruma kabul edilebilir: 15 ft (4,6 m) bina yüksekliğinde standart 17/32 in (20 mm) orifisli sprinklerle 0,60 gpm/ft2 / 3.500 ft2 (24 mm/dk / 325 m2), ya da large-drop sprinklerle 15 sprinkler 50 psi (3,4 bar); 20 ft (6,1 m) için 20 sprinkler ve 25 ft (7,6 m) için 25 sprinkler, yine 50 psi (3,4 bar) ve yalnız large-drop ile. Sınırlar aşılırsa Tablo 2 ve Tablo 3 düzenine dönülür. Large-drop montajı DS 2-0'a göre yapılır; bkz. DS 2-0 tesisat saha rehberi. Yanmaz konteynerli karuseller için DS 8-34 ASRS koruma yazısına bakın.

Saha Notu

Karusel projelerinde en çok tartışılan kalem, in-rack boru ağının karusel çelik yapısına taşıtılmasıdır. DS 8-33 bunu yasaklamaz ama Section 2.4.3.1 (s.10) bir şart koyar: boru raflardan taşınıyorsa branşman ile ana hat bağlantısında esnek grooved kuplör kullanılır. Gerekçe veri sayfasında yazılıdır; karusel yapısının titreşimi in-rack boru sistemine olumsuz etki eder. Aynı bölüm DS 1-2'de tanımlı 50 ila 500 yıllık deprem bölgelerinde droplarda esnek bağlantılı salınım bağlantısı ve mekanik darbeye açık sprinklerlerde çarpma bariyeri ister. Bu maddeye uyulmayan tesislerde yıllar içinde bağlantı gevşemesi ve sızıntı görülür; sızıntı da çoğu zaman çalışma saatlerinde kimsenin bakmadığı bir iç noktada başlar. İkinci sık hata, Tablo 1'in konteyner sorusunu atlayıp doğrudan DS 8-9 tablolarına gitmektir; bu, aynı istif için farklı bir koruma ailesi seçmek demektir ve kabul aşamasında geri dönüşü pahalıdır.

Kontrol Listesi

SSS

Karusel depolamada in-rack sprinkler her zaman gerekli mi?

Hayır. FM DS 8-33 Tablo 1 (Section 2.4, s.7) kararı konteyner tipine bağlar. Yanıcı açık veya kapalı kutular kullanılıyorsa 6 ft (1,8 m) üstündeki karuseller için in-rack sprinkler önerilir. Yanmaz konteyner kullanılıyorsa DS 8-34'e yönlendirilir; Section 2.3.4 (s.6) uyarınca menteşeli kapaklı yanmaz konteynerlerde veya kutular arası boşluk nominal 25 mm ve altındaysa in-rack sprinkler gerekmez ve tavanda 10 mm/dk yoğunluk 186 m2 alanda yeterli sayılır.

Karusel üstünde çatı duman bacası kullanılabilir mi?

DS 8-33 Section 2.2.2 (s.3) nettir: veri sayfasındaki koruma, çatı bacası ve duman perdesi bulunmayan yapı kabulüne dayanır. Section 2.2.2.1.1 yangın deneylerine dayanarak otomatik bacaların maliyet etkin olmadığını ve sprinkler su talebini artırabileceğini belirtir. Kalıcı baca varsa yalnız el ile çalıştırılacak şekilde düzenlenir; yerel mevzuat otomatik baca istiyorsa 360 F (182 C) eritken kullanılır, eriyip düşen (drop-out) tip baca kullanılmaz.

Yatay karuselde in-rack sprinklerden kaçınmak mümkün mü?

Evet, dar bir istisna içinde. DS 8-33 Section 2.4.8.1 ve Tablo 5 (s.11), yatay karusel istifi en fazla 8 ft (2,4 m) ve bina yüksekliği en fazla 25 ft (7,6 m) olduğunda yalnız tavan sprinkleriyle korumaya izin verir. 15 ft (4,6 m) bina yüksekliğinde standart 17/32 in (20 mm) orifisli sprinklerle 24 mm/dk yoğunluk 325 m2 alanda, ya da large-drop sprinklerle 15 adet sprinkler 50 psi (3,4 bar) basınçta uygulanır. 20 ve 25 ft yüksekliklerde standart orifis seçeneği yoktur.

Karusel yangınında beklenen hasar alanı nedir?

DS 8-33 Section 2.4.7 (s.10) veri sayfasındaki korumanın yangını yaklaşık 200 ila 250 ft2 (19 ila 23 m2) alanla sınırlamasının beklendiğini belirtir. Depolanan malın birim değeri bu alandaki kaybı kabul edilemez kılıyorsa duman dedeksiyonu eklenir ve Section 2.3.2'deki ayırma ile yangın alanı yaklaşık 100 ft2 (9,5 m2) mertebesine indirilir.

Kaynakça

  1. FM Global Property Loss Prevention Data Sheet 8-33, Carousel Storage and Retrieval Systems, September 2004, Interim Revision April 2025. Kullanılan bölümler: 2.1 (s.3), 2.2.2 (s.3), 2.2.3 (s.3-6), 2.3.1-2.3.5 (s.6), 2.4.1 ve Tablo 1-2 (s.7), 2.4.2 ve Tablo 3 (s.8-9), 2.4.3-2.4.7 ve Tablo 4 (s.10-11), 2.4.8 ve Tablo 5 (s.11), 2.4.9 (s.12), 3.1.1-3.1.2 (s.13-14).
  2. FM Global veri sayfası listesi: https://www.fmglobal.com/research-and-resources/fm-global-data-sheets
  3. FM Approvals onaylı ürün rehberi: https://www.fmapprovals.com
  4. Emtia sınıflandırması: https://selvi.org/blog/fmglobal/ds-8-1-commodity-classification
  5. Yanmaz konteynerli otomatik depolama: https://selvi.org/blog/fmglobal/ds-8-34-asrs-koruma
  6. Raf içi sprinkler yerleşimi: https://selvi.org/blog/nfpa/raf-depo-in-rack-sprinkler-tasarimi

Sık Sorulan Sorular

Karusel depolamada in-rack sprinkler her zaman gerekli mi?

Hayır. FM DS 8-33 Tablo 1 (Section 2.4, s.7) kararı konteyner tipine bağlar. Yanıcı açık veya kapalı kutular kullanılıyorsa 6 ft (1,8 m) üstündeki karuseller için in-rack sprinkler önerilir. Yanmaz konteyner kullanılıyorsa DS 8-34'e yönlendirilir; Section 2.3.4 (s.6) uyarınca menteşeli kapaklı yanmaz konteynerlerde veya kutular arası boşluk nominal 25 mm ve altındaysa in-rack sprinkler gerekmez ve tavanda 10 mm/dk yoğunluk 186 m2 alanda yeterli sayılır.

Karusel üstünde çatı duman bacası kullanılabilir mi?

DS 8-33 Section 2.2.2 (s.3) nettir: veri sayfasındaki koruma, çatı bacası ve duman perdesi bulunmayan yapı kabulüne dayanır. Section 2.2.2.1.1 yangın deneylerine dayanarak otomatik bacaların maliyet etkin olmadığını ve sprinkler su talebini artırabileceğini belirtir. Kalıcı baca varsa yalnız el ile çalıştırılacak şekilde düzenlenir; yerel mevzuat otomatik baca istiyorsa 360 F (182 C) eritken kullanılır, eriyip düşen (drop-out) tip baca kullanılmaz.

Yatay karuselde in-rack sprinklerden kaçınmak mümkün mü?

Evet, dar bir istisna içinde. DS 8-33 Section 2.4.8.1 ve Tablo 5 (s.11), yatay karusel istifi en fazla 8 ft (2,4 m) ve bina yüksekliği en fazla 25 ft (7,6 m) olduğunda yalnız tavan sprinkleriyle korumaya izin verir. 15 ft (4,6 m) bina yüksekliğinde standart 17/32 in (20 mm) orifisli sprinklerle 24 mm/dk yoğunluk 325 m2 alanda, ya da large-drop sprinklerle 15 adet sprinkler 50 psi (3,4 bar) basınçta uygulanır. 20 ve 25 ft yüksekliklerde standart orifis seçeneği yoktur.

Karusel yangınında beklenen hasar alanı nedir?

DS 8-33 Section 2.4.7 (s.10) veri sayfasındaki korumanın yangını yaklaşık 200 ila 250 ft2 (19 ila 23 m2) alanla sınırlamasının beklendiğini belirtir. Depolanan malın birim değeri bu alandaki kaybı kabul edilemez kılıyorsa duman dedeksiyonu eklenir ve Section 2.3.2'deki ayırma ile yangın alanı yaklaşık 100 ft2 (9,5 m2) mertebesine indirilir.

Kaynaklar & Uyarı

Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.

FS

Fatih Selvi

Makina mühendisi ve yazılım geliştirici. 16+ yıl mekanik tesisat ve yangın tesisatı deneyimi. NFPA 13/14/20/25 ve BYKHY uzmanı.