Limanlardaki tank çiftlikleri benzin, motorin ve jet yakıtı depoluyor. Tek bir tank 50.000-100.000 m3'e kadar çıkabiliyor; 2005 Buncefield patlamasının yaklaşık 1000 m çaplı bir alanda hasar bırakması, bu ölçekte neyle uğraşıldığını açık biçimde gösterdi. Sahada temel referans NFPA 30 (parlayıcı ve yanıcı sıvılar, flammable and combustible liquids); tank gövdesi için API 650, tank seddi (dike) ölçüleri için de yine NFPA 30 birlikte çalışıyor.
NFPA 30 Sınıflandırması
İşin en başında akışkanı doğru sınıfa oturtmak gerekiyor. NFPA 30 sıvıları parlama noktası (flash point) ve kaynama noktasına (boiling point) göre ayırıyor:
- Class IA: parlama noktası 23 °C altında, kaynama noktası 38 °C altında
- Class IB: parlama noktası 23 °C altında, kaynama noktası 38 °C ve üzeri — tipik örnek benzin
- Class IC: parlama noktası 23-38 °C arası
- Class II: parlama noktası 38-60 °C — motorin bu grupta
- Class IIIA: parlama noktası 60-93 °C — fuel oil bu grupta
Tank Güvenlik Mesafeleri
Tanklar arasında ve sınıra kadar bırakılan minimum mesafeler (setback) yangın yayılmasının en ucuz sigortası. Sahada en sık atlanan detaylar da burada gizli:
- Class I tank: kabuktan kabuğa mesafe, komşu tank çaplarının toplamının bir oranıdır (NFPA 30 Tablo 22.4.2.1); çapı 45 m'yi aşmayan tanklarda en az 0,9 m
- Set hacmi (dike): en büyük tanktan taşabilecek sıvı miktarından az olamaz (NFPA 30 22.11.2.2)
- Set duvarı: ortalama iç yükseklik 1,8 m'yi aşarsa erişim ve kaçış düzenlemesi gerekir (NFPA 30 22.11.2.5)
- Tank-set mesafesi: tank kabuğu ile set duvarının iç tabanı arası en az 1,5 m (NFPA 30 22.11.2.5)
- Parsel sınırına (property line) mesafe: tank tipine, çapına ve korumaya göre NFPA 30 Tablo 22.4.1.1(a); set dış tabanı en az 3 m (22.11.2.3)
Köpük ve Soğutma Debileri
Klasik tank çiftliği koruması üç bacakta yürüyor: yanan tankın üstünü köpükle (foam) kapatmak, yanan tankı ve komşuları soğutmak, set içine sızan sıvının üstünü köpükle örtmek. NFPA 11-2024 köpük uygulama oranları (hidrokarbon):
- Yüzer tavan çevre contası (rim seal) köpüğü: 12,2 L/dk/m² (köpük barajlı conta üstü koruma, Bölüm 5.3)
- Tüm yüzey (full surface): sabit köpük çıkışlarıyla 4,1 L/dk/m² (Tablo 5.2.5.2.2); monitör ve hortumla 6,5 L/dk/m² (Tablo 5.2.4.2.2)
- Set içine köpük: alçak seviyeli sabit çıkışlarla 4,1 L/dk/m², köpük monitörüyle 6,5 L/dk/m² (Tablo 5.7.3.2)
Yıldırım ve Aşırı Doldurma Koruması
Buncefield'den sonra sahada aşırı doldurma (overfill) ve yıldırım (lightning) topraklama detayları artık denetimde en önce bakılan kalemler:
- API 2003: yıldırım topraklamasının (lightning grounding) referans standardı
- Bypass halkası (bypass ring): tankın üst kenarına elektriksel olarak bağlı olmalı
- Aşırı doldurma koruması: aşırı doldurmayı önleyen prosedür veya ekipman gerekir; gemi ya da ana boru hattından Class I sıvı alan tesislerde yazılı prosedür ve tanımlı yöntemlerden biri uygulanır (NFPA 30 21.7.1)
- Seviye ölçümü (tank gauging): radar + servo ölçüm birlikte
- Katodik koruma (cathodic protection): tank tabanında CP sistemi
Büyük Kazalardan Dersler
Bu işi yapan herkesin dosyasında olması gereken birkaç vaka var; tasarım kararlarının büyük çoğunluğu bu kazaların ardından yazıldı:
- Buncefield, İngiltere 2005: tank aşırı doldurma kaynaklı buhar bulutu patlaması, 43 yaralı
- Bir terminal: yıldırım düşmesiyle başlayan tank yangını
- Büyük bir rafineri: yaklaşık 12 milyon ton/yıl kapasiteli rafineri — bölgedeki en büyük referans tesis
- Bir liman: tank yangını, yerel denetim kurallarını sıkılaştıran bir olay
- CSB soruşturmaları: büyük olayların kök neden analizi için başlıca kaynak

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.
SprinkCalc'i App Store'dan indir
MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
Sprinkler, yangın pompası ve temiz gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.
MEP Calc'i App Store'dan indirNFPA 30, NFPA 11, API 650, API 2003, FM DS 7-88. NFPA 30 Flammable and Combustible Liquids.