Araç ne yapar?
Açıkta kurulan yerüstü tanklarında dökülen sıvıyı tutacak havuzlama (tank seddi) Türkiye'de BYKHY Madde 119/2, NFPA kapsamındaki projelerde NFPA 30 Bölüm 22.11 ile düzenlenir; araçta ikisi ayrı sekmededir. Aşağıdaki BYKHY anlatımı ilk sekme içindir. Araç, tank düzeninize göre yönetmeliğin istediği havuzlama hacmini bulur, girdiğiniz set ölçüleriyle sağlanan net hacmi hesaplar, gereken en az set yüksekliğini verir ve tank ile set arasındaki mesafeyi 119/2-ğ'ye göre denetler. Sonuçta set kesiti, tanklar ve gerekli sıvı seviyesi çizilir.
Sıvı sınıfları: Sınıf I, II ve III ne demek?
Sıvılar parlama noktasına göre üç ana sınıfa ayrılır; "Sınıf IV" diye bir sınıf yoktur. Sınırlar BYKHY Madde 113 ile NFPA 30 Bölüm 4.2'de aynıdır. Örnekler BYKHY Kılavuzu (Aralık 2024) Tablo 113'ten alındı; Kılavuz Sınıf IIIA için örnek vermez.
| Sınıf | Parlama noktası | Kaynama noktası | Örnek |
|---|---|---|---|
| IA (parlayıcı) | 22,8 °C altı | 37,8 °C altı | Bütin, etil eter, etil klorit |
| IB (parlayıcı) | 22,8 °C altı | 37,8 °C ve üstü | Aseton, benzin, etil alkol |
| IC (parlayıcı) | 22,8 °C – 37,8 °C | — | Bütil alkol, izobütil alkol |
| II (yanıcı) | 37,8 °C – 60 °C | — | Motorin, gaz yağı |
| IIIA (yanıcı) | 60 °C – 93 °C | — | — |
| IIIB (yanıcı) | 93 °C ve üstü | — | Biyodizel, antifriz, yağlama yağları |
Sınıf I'de 37,8 °C'deki buhar basıncı 276 kPa'yı aşmaz. Parlama noktasının üzerine ısıtılan Sınıf II ve IIIA sıvı BYKHY'de Sınıf I sayılır (113/2). Karar için ürün adını değil, güvenlik bilgi formundaki parlama noktasını kullanın.
Madde 119/2: gereken havuzlama hacmi
| Durum | Havuzlama hacmi | Bent |
|---|---|---|
| Aynı büyüklükte tanklar | Bir tankın hacmi | 119/2-a |
| Farklı büyüklükte tanklar | En büyük tankın hacmi | 119/2-a |
| Taşınabilir tanklar | Toplam hacmin %75'i veya en az en büyük taşınabilir tankın hacmi | 119/2-b |
| Karma depolama | (a) ve (b)'ye göre bulunan hacimlerin toplamı | 119/2-c |
| Ham petrol, karbon sülfür | Toplam hacim | 119/2-ç |
Taşınabilir tank bendi iki koşulu "veya en az" diye bağlar; araç güvenli okumayla ikisinden büyük olanı alır. Örnek: toplamı 8 m³, en büyüğü 2 m³ olan taşınabilir tanklarda 0,75 × 8 = 6 m³ alınır. Aynı sette üç adet 50 m³ sabit tank da varsa karma depolamada gereken hacim 50 + 6 = 56 m³ olur.
Net hacim nasıl hesaplanır?
Kılavuz Şekil 119.2 havuz hacmini kenar uzunlukları ile yüksekliğin çarpımı olarak gösterir. Gerçek bir havuzda ise diğer tanklar ve temeller set yüksekliğine kadar yer kaplar ve o hacme sıvı dolamaz. Yönetmelik bu düşmeyi yazmaz; araç bunu hesap kabulü olarak şöyle yapar:
Vnet(h) = L × W × h − Σ π/4 × Di² × min(h, htemel + Hi) − π/4 × Dbüyük² × min(h, htemel) − Vdiğer
- Havuzu dolduran en büyük tank boşalmış sayılır; yalnız temeli düşülür.
- Diğer bütün tanklar temeliyle birlikte, set yüksekliğine kadar dolu bir silindir gibi düşülür.
- Tanklar düşey silindirdir, temel tankla aynı çaptadır; tank hacmi π/4 × D² × H ile bulunur.
- Destekler, kaideler ve taşınabilir kapların kapladığı hacmi "diğer hacimler" alanına yazarsınız.
Gereken en az set yüksekliği, net hacmi gereken havuzlama hacmine eşitleyen yüksekliktir. Tankların taban alanı set iç alanını dolduruyorsa bu yükseklik bulunamaz ve araç bunu söyler.
Set ve tank yerleşimi
| Kural | Hüküm | Bent |
|---|---|---|
| Tank–set mesafesi | Yüksekliği tankın 4/5'inden alçak set ve duvarlardan en az 3 m; tank cidarından ölçülür | 119/2-ğ |
| Havuz içi bölmeler | Dış duvar yüksekliğinin 4/5'inden alçak olamaz; kanal varsa üstü açık | 119/2-ı |
| Yapı | Hafriyat veya set; sızdırmazlık folyosu dışında yanmaz malzeme, yangında sızdırmaz cidar | 119/2-g |
| Geçişler ve boşaltma | Borular sızdırmaz; su boşaltma imkânı, kapatılabilir ve sıvı ayırıcılı çıkış | 119/2-h |
| Havuz içi | Tanklar dışında yalnız armatür ve boru | 119/2-i |
119/2-ğ'deki 3 m şartı yalnız tank yüksekliğinin 4/5'inden alçak setler için yazılmıştır; set daha yüksekse madde mesafe vermez. Araç her tank grubu için 4/5 değerini hesaplar ve girdiğiniz en kısa mesafeyi bununla karşılaştırır.
Kaç havuz bölgesi?
Ham petrol ve karbon sülfür dışındaki Sınıf I, II ve III sıvılar, toplam hacim Sınıf IA cinsinden 12.500 litreyi geçmedikçe tek havuzlama bölgesinde depolanabilir (119/2-d). Madde 119 IA'ya çevirme oranı vermez; araç 118/2'deki depo binası oranlarını (IB/2, IC/4, II/12, IIIA/40, IIIB/80) hesap kabulü olarak kullanır ve sınır aşılırsa uyarır. Ham petrol veya karbon sülfürde bir havuz bölgesi, depolanan hacim 15.000 m³'ü ve havuz yüzeyi 700 m²'yi geçmedikçe yapılabilir (119/2-e); araç havuz yüzeyini set iç alanı olarak alır. (a) ve (b) bentlerindeki esaslar, Sınıf I, II ve III sıvılar birlikte depolandığında da geçerlidir (119/2-f).
Havuz hacmi tankın çevresinde bırakılacak koruma bölgesinin yerini tutmaz: yerüstü tanklarda koruyucu uzaklık Ek-12/C'den, taşınabilir kaplarla depolamada Ek-12/D'den alınır ve en az 2/3'ü havuzlama bölgesinin dışında kalır (119/3).
NFPA 30 sekmesi: Bölüm 22.11
NFPA 30-2024 Bölüm 22.11, Sınıf I, II ve IIIA sıvı tanklarındaki dökülmenin kontrolünü düzenler; Sınıf IIIB bu bölümün kapsamı dışındadır. Sekme, yerüstü tanklarda açık setle çözümü hesaplar; bölüm tanklar içindir, bu yüzden taşınabilir tank seçeneği görünmez.
| Konu | Hüküm | Madde |
|---|---|---|
| Set hacmi | En büyük tank dolu kabul edilerek salabileceği en büyük miktar | 22.11.2.2 |
| Diğer tanklar | En büyük dışındaki tankların set altı hacmi düşülür | 22.11.2.2.1 |
| Parsel sınırı | Set dış tabanı en az 3 m uzakta | 22.11.2.3 |
| Yüksek set | 1,8 m üstünde erişim ve çıkış düzeni; tank gövdesi ile set iç tabanı en az 1,5 m | 22.11.2.5 |
| Sınıf I, çok yüksek set | 3,6 m üstü ya da mesafe set yüksekliğinden küçükse vana ve çatıya set içine inmeden erişim | 22.11.2.5(1) |
| Bölmeler | İki ve daha çok tankta drenaj kanalı ya da en az 450 mm ara set | 22.11.2.6, .6.2 |
| Bölme eşikleri | Yüzer ya da zayıf dikişli konik çatı ve üretim sahasında ham petrol: tek tank 1590 m³, grup 2385 m³; diğerleri: tek tank 380 m³, grup 570 m³ | 22.11.2.6.3.1–3 |
| Büyük çap | Sınıf I, 45 m üstü çap: ara set tankın %10'unu tutar | 22.11.2.6.3.4 |
İki esas arasındaki en belirgin fark şudur: BYKHY diğer tankların düşülmesini yazmaz, araçta bu bir kabuldür; NFPA 30 ise açıkça ister. Bölme eşikleri kararlı sıvılar içindir. NFPA 30 Ek A, yağış ve söndürme suyu için ek pay bırakılabileceğini söyler (A.22.11.2.2); araç bu payı eklemez. Uzak havuzlama (22.11.1), üstü kapalı set (22.11.3) ve ikincil muhafazalı tank (22.11.4) ayrı çözümlerdir. Türkiye'de yasal hüküm BYKHY'dir: NFPA 30 sekmesi onun yerine geçmez, BYKHY sekmesini de kontrol edin.
Sık yapılan hatalar
- Brüt hacmi yeterli saymak: diğer tanklar ve temeller set içinde yer kaplar.
- Taşınabilir tanklarda yalnız %75'e bakmak: en büyük kap daha büyükse o alınır.
- Alçak seti tanka yaslamak: 4/5'ten alçak setle tank arasında en az 3 m kalır.
- Havuz çıkışını yağmur suyu hattına bağlamak: Ek-12/C notu ayrı kanal sistemi, 119/2-h kapatılabilir ve sıvı ayırıcılı çıkış ister.
Tankların çevreye ve birbirine mesafesi için yanıcı sıvı sınıfı ve depolama aracındaki Ek-12/C bölümünü kullanın.
Sık Sorulan Sorular
Farklı büyüklükte tanklarda havuz hacmi nasıl alınır?
BYKHY 119/2-a'ya göre en büyük tankın hacmi alınır; tanklar aynı büyüklükteyse bir tankın hacmi. Ham petrol ve karbon sülfürde toplam hacim gerekir (119/2-ç).
Taşınabilir tanklarda %75 kuralı nedir?
Havuz hacmi, taşınabilir tankların toplam hacminin %75'i veya en az en büyük taşınabilir tankın hacmidir (119/2-b). Araç ikisinden büyük olanı alır.
Set içindeki diğer tanklar hacimden düşülür mü?
Yönetmelik bunu yazmaz; Kılavuz Şekil 119.2 yalnız kenar uzunlukları × yükseklik gösterir. Araç, hesap kabulü olarak diğer tankların ve temellerin set yüksekliğine kadar kapladığı hacmi düşer ve bunu sonuçta belirtir.
Tank ile set arasında en az ne kadar mesafe olmalı?
Yüksekliği tankın 4/5'inden alçak set ve duvarlardan en az 3 m; ölçüm tank cidarından yapılır (119/2-ğ). Set daha yüksekse madde mesafe vermez.
Sınıf I, II, III sıvı ne demek, Sınıf IV var mı?
Sınıf parlama noktasından gelir: Sınıf I 37,8 °C altı (IA, IB, IC), Sınıf II 37,8–60 °C, Sınıf III 60 °C ve üstü (IIIA, IIIB). BYKHY Madde 113 ve NFPA 30 Bölüm 4.2 aynı sınırları kullanır; Sınıf IV yoktur.
NFPA 30 ile BYKHY’de set hacmi aynı mı?
Sabit tanklarda ikisi de en büyük tankın hacmini ister (22.11.2.2, 119/2-a). Fark ayrıntılarda: NFPA 30 diğer tankların düşülmesini açıkça ister, tank–set mesafesini yalnız 1,8 m üstü sette 1,5 m olarak verir; BYKHY ise 4/5’ten alçak sette 3 m ister, taşınabilir tank ve ham petrol için ayrı hacim kuralı koyar.

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü
MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.
MEP Calc'i App Store'dan indir
SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı
Bu hesapların tamamını sahada, çevrimdışı ve PDF raporlu yapmak için: NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 tek iOS uygulamasında.
SprinkCalc'i App Store'dan indir