Kısa cevap: FM DS 8-9 raf içi sprinklerleri (IRAS) tavan sprinklerlerinin tamamlayıcısı olarak Section 2.3.4'te düzenler. Gerekip gerekmediğine Şekil 3 karar verir; sprinkler 70 °C, hızlı tepkili ve 115 L/dk üstü tasarım debisinde en az K8.0 (K115) olur; yüzey sprinklerleri raf yüzünden en fazla 450 mm içeride, deflektör depolama tepesinin en az 150 mm üstünde durur. Yatay düzen ya her diğer enine baca kesişiminde (IRAS(EO)) ya da her kesişimde (IRAS(E)) yapılır; düşey aralık emtiaya göre 7,5 / 6,0 / 4,5 / 3,0 m'dir (Şekil 15). Hidrolik tasarım Tablo 12 (Class 1-3: 6 veya 10 sprinkler @ 85 L/dk; Class 4 ve plastik: 8 veya 14 sprinkler @ 115 L/dk), tavan tasarımı Tablo 13'ten alınır. "CMSA" DS 8-9'da ayrı bir tablo değildir; standart tepkili sütunlar bu ailedir.

Bu yazı, FM Global DS 8-9 (March 2010, Interim Revision April 2026) metnine göre yeniden yazılmıştır; önceki sürümdeki "K115-K240 CMSA tavan, K11.2 in-rack 0,5-1 bar, 3 m'de bir seviye" gibi ifadeler veri sayfasında bulunmadığından kaldırıldı. Aşağıdaki her değer DS 8-9'un bölüm, tablo veya şekil numarasıyla verilmiştir.

1. "CMSA" DS 8-9'da ne demek?

DS 8-9'un revizyon geçmişi (Appendix B) sprinklerlerin Suppression Mode (eski adıyla ESFR), Control Mode Specific Application (eski adıyla Large-Drop) ve Control Mode Density Area (eski adıyla Standard) olarak kategorilendiğini, ancak koruma tablolarının sprinkler tipine göre yeniden biçimlendirildiğini belirtir. Güncel metinde tavan tasarımları tek tip tabloda verilir: Tablo 2-11'de standart tepkili sarkık (K11.2, K14.0, K19.6, K25.2), standart tepkili dik (K11.2, K16.8, K25.2) ve kuru sistem 280 °F dik sütunları "kontrol modu" tarafını, hızlı tepkili sarkık ve dik sütunlar ise "bastırma modu" tarafını temsil eder. Örneğin Tablo 7 (Class 1-3, açık çerçeveli raf), 9,0 m tavanda standart tepkili sarkık K11.2 için 18 @ 50 psi (3,5 bar), K14.0 için 18 @ 32 psi (2,2 bar), K19.6 için 9 @ 16 psi (1,1 bar), K25.2 için 9 @ 10 psi (0,7 bar) verir; aynı satırda hızlı tepkili sarkık K25.2 için 9 @ 20 psi (1,4 bar). Tavan tarafının ayrıntısı Storage sprinkler karar matrisi yazısında; bu yazı raf içi tarafı anlatır.

2. Raf içi sprinkler ne zaman gerekir? (Section 2.3.4.2, Şekil 3)

Raf depolamada koruma ya yalnız tavan sprinkleriyle ya da tavan + raf içi kombinasyonuyla yapılır (2.3.4.1). İhtiyaç; emtia tehlikesi, tavan yüksekliği, mevcut su kaynağı, dolu tabla veya üstü açık konteyner bulunması ve baca boşluklarının genişlik ve konumuna bağlıdır. Şekil 3'ün soruları sırasıyla:

  1. Raf düzeni Section 2.2.3.2'ye göre açık çerçeveli sayılıyor mu?
  2. Uygun tablodan (Tablo 7-11, 14a, 14b veya 17b) yalnız tavan seçeneği var mı ve mevcut su kaynağı bu seçeneğin debi ve basıncını karşılıyor mu?
  3. Raflarda üstü açık konteyner depolanacak mı? (Section 2.2.4'e göre raf içi sprinkler öneriliyor mu?)
  4. Raf, 64 ft² (6,0 m²) üstü dolu tablalı raf sayılıyor mu?
  5. Emtia Class 1-4 veya kartonlu plastik mi; depolama yüksekliği 15 ft (4,5 m) veya 10 ft (3,0 m) eşiğini aşıyor mu; azami tavan 30 ft (9,0 m) üstünde mi?

Bu sorulardan olumsuz çıkan her dal "raf içi sprinkler gerekecektir" sonucuna varır. Raf içi sprinkler gerekiyorsa Section 2.3.4.1.4'teki altı adım izlenir: yatay düzen (2.3.4.6), düşey aralıklar (2.3.4.7), raf içi hidrolik tasarım (2.3.4.8.1), raf içiyle desteklenen tavan tasarımı (2.3.4.8.2), tavan kol borusu sprinkler sayısı (Tablo 1) ve kombine sistemin hortum payı ile süresi (2.3.5).

3. Açık çerçeve tanımı ve baca boşlukları (Section 2.2.3.2)

Raf sınıfları: derinlik 6 ft (1,8 m)'yi aşmıyor ve komşu raftan en az 4 ft (1,2 m) koridorla ayrılıyorsa tek sıralı; derinlik 1,8 m'yi aşıp 12 ft (3,7 m)'yi aşmıyor ve koridor en az 1,2 m ise çift sıralı; diğerleri çok sıralı (2.2.3.2.1.1-3). Izgara veya çıta tablalar en az %70 açık alan sağlıyorsa ve baca boşlukları yeterliyse raf açık çerçeveli sayılır; dolu tabla 20 ft² (1,9 m²)'yi aşmıyorsa yine açık çerçeve kabul edilir (2.2.3.2.1.4-6). Rulo tipi mallar enine baca boşluklarına taşmayacak şekilde dizilir (2.2.3.2.1.7). Bu şartları sağlamayan raflar dolu tablalı raf gibi ele alınır; dolu tablanın boyutu çevresindeki baca boşluklarıyla tanımlanır: net 150 mm enine baca (raf dikmelerinde 75 mm), çift sıralı rafta net 75 mm boyuna baca, çok sıralı rafta net 150 mm boyuna baca (2.2.3.2.1.9).

Raf tipiYeterli baca boşluğu seçenekleriKaynak
Tek sıralıNet 75 mm enine baca en fazla her 1,4 m'de bir (Şekil 2a); veya net 150 mm enine baca her 2,7 m'de bir (Şekil 2b); hizasız bacalarda düşeyde hizalı net 150 mm baca her 1,4 m'de bir (Şekil 2c)2.2.3.2.2.2
Çift sıralıNet 75 mm boyuna + net 75 mm enine baca her 1,4 m'de bir (Şekil 2d); veya 75 mm boyuna + 150 mm enine baca her 2,7 m'de bir (Şekil 2e); boyuna baca 75 mm'den darsa hizalı 150 mm enine baca her 1,5 m'de bir (Şekil 2f); hizasız enine bacalarda 75 mm boyuna + hizalı 150 mm enine baca her 1,4 m'de bir (Şekil 2g)2.2.3.2.3.2
Çok sıralıNet 150 mm boyuna baca her 1,5 m'de bir + net 150 mm enine baca her 1,5 m'de bir (Şekil 2h); veya derinlik en fazla 20 ft (6,1 m), koridor en az 8 ft (2,4 m) ve 150 mm enine baca her 1,5 m'de bir (Şekil 2i)2.2.3.2.4.2

Raf içi sprinklerle korunan çift ve çok sıralı raflarda, sprinklerin hemen üstündeki kat için baca boşluğu istenmez (2.2.3.2.3.4, 2.2.3.2.4.4).

4. Raf içi sprinkler seçimi ve konumu (Section 2.3.4.3-2.3.4.5)

5. Yatay düzen: IRAS(EO) ve IRAS(E) (Section 2.3.4.6)

İki temel düzen vardır: IRAS(EO), palet yükleri arasındaki her diğer enine baca kesişiminde sprinkler; IRAS(E), her enine baca kesişiminde sprinkler (2.3.4.6.1.1). Hangisinin kabul edilebileceği raf tipine, emtiaya, üstü açık konteyner bulunmasına, azami tavan yüksekliğine, 150 mm düşey açıklığın sağlanıp sağlanmadığına ve yatay bariyer kurulup kurulmadığına bağlıdır (2.3.4.6.1.2); karar Şekil 5 (tek sıralı ≤ 0,9 m), 5a (tek sıralı > 0,9 m), 6 (çift sıralı ≤ 2,7 m), 6a (çift sıralı > 2,7 m) ve 7 (çok sıralı) akış şemalarıyla verilir. Şekiller palet yükünü nominal 20 ft² (2,0 m²) kare olarak gösterir.

6. Düşey aralıklar (Section 2.3.4.7, Şekil 15)

DurumRaf içi sprinkler düşey aralığı
Üstü açık konteynerSection 2.2.4'e göre
Dolu tabla > 64 ft² (6,0 m²)Her böyle tablanın altına; en üst seviyenin üstünde en fazla 10 ft (3,0 m) depolama
Dolu tabla > 20 ft² (2,0 m²)En yüksek tehlike kartonlu plastikten düşükse en fazla 15 ft (4,5 m); değilse 10 ft (3,0 m)
Açık çerçeve, en yüksek tehlike Class 3'ten düşükEn fazla 25 ft (7,5 m)
Açık çerçeve, kartonlu genleşmemiş plastikten düşükEn fazla 20 ft (6,0 m)
Açık çerçeve, kartonlu genleşmiş plastikten düşükEn fazla 15 ft (4,5 m)
Açık çerçeve, kartonsuz plastikEn fazla 10 ft (3,0 m)

Aralıklar depolama tepesinin altındaki seviyeler için olduğu kadar tepenin üstüne konan seviye için de geçerlidir (2.3.4.7.2). İlk kattaki depolama yerde değil yatay taşıyıcı üzerindeyse mesafe palet yükünün alt yüzünden ölçülebilir (2.3.4.7.3).

7. Hidrolik tasarım: Tablo 12 ve Tablo 13 (Section 2.3.4.8)

EmtiaEn üst IRAS seviyesi üstündeki depolamaKurulu IRAS seviyesiTasarımdaki sprinklerSprinkler başına asgari debi
Class 1-3≤ 10 ft (3,0 m)1622 gpm (85 L/dk)
2 veya daha çok10 (2 seviyede 5'er)
Class 4 ve plastikler≤ 10 ft (3,0 m)1830 gpm (115 L/dk)
2 veya daha çok14 (2 seviyede 7'şer)

Asgari çalışma basıncı 7 psi (0,5 bar) (2.3.4.8.1.3); raf içi talep, iki sistemin bağlandığı noktada tavan talebiyle hidrolik olarak dengelenir (2.3.4.8.1.2). Tavan sistemi Tablo 13'e göre tasarlanır: tablo, emtiaya, IRAS düzenine (EO/E), en üst IRAS seviyesi üstündeki depolama yüksekliğine (1,5 veya 3,0 m) ve depolama tepesi ile tavan arasındaki açıklığa göre hangi koruma tablosunun (7, 8 veya 10) ve hangi tavan yüksekliği satırının kullanılacağını söyler. Örnekler: Class 1-3, IRAS(EO), en üst seviye üstünde 1,5 m depolama ve 1,5 m açıklık → Tablo 7, 10 ft (3,0 m) satırı; açıklık 6,0 m'ye kadar → Tablo 7, 20 ft (6,0 m) satırı. Class 4 ve kartonlu plastiklerde Tablo 8'in 10, 15 veya 20 ft satırları; kartonsuz plastiklerde Tablo 8 veya 10'un 15-20 ft satırları. Açıklık 6,0 m'yi aşıyorsa Section 2.3.3.7.3 uygulanır. Yatay bariyerli veya dolu tabla altı sprinklerlerde IRAS(E) satırı kullanılır (2.3.4.8.2.2).

8. Özel uygulamalar (Section 2.3.6)

Section 2.3.6.7'deki kartonsuz plastik retrofit tasarımı (en az K22.4 hızlı tepkili sarkık yüzey sprinklerleri, 455 L/dk, Tablo 17) plastik depolama yazısında anlatılmıştır.

Saha notu: Raf içi sprinklerde en sık görülen üç uyumsuzluk baca boşluğuyla ilgilidir: enine bacaların kutu taşmasıyla kapanması, boyuna bacanın 75 mm'nin altına düşmesi ve sprinklerin dikme arkasında kalması. DS 8-9 bunların hepsini ölçüyle tanımlar (2.2.3.2, 2.3.4.5.5) ve baca boşluğu tutturulamıyorsa fiziksel bir araç (ayırıcı) ister (2.2.3.2.1.7). Kayıp geçmişi bölümü (3.2) tavan sprinkleriyle birlikte kullanılan raf içi sprinklerlerin "ezici çoğunlukla başarılı" olduğunu söyler; başarısızlıklar hep tesisat eksikliklerinden gelir: yetersiz su kaynağı, kapalı vana, tıkalı boru, eksik sprinkler.

Hızlı kontrol listesi

Sık Sorulan Sorular

FM DS 8-9'da raf içi sprinkler ne zaman gerekir?

Section 2.3.4.2 ve Şekil 3'e göre ihtiyaç emtia tehlikesine, tavan yüksekliğine, mevcut su kaynağına, dolu raf tablası veya üstü açık konteyner bulunmasına ve baca boşluklarına bağlıdır. Ana sorular: raf açık çerçeveli mi, tablolarda yalnız tavan seçeneği var mı ve su kaynağı onu karşılıyor mu, üstü açık konteyner var mı, 6,0 m² üstü dolu tabla var mı, depolama yüksekliği 3,0 m veya 4,5 m eşiğini aşıyor mu.

Raf içi sprinklerler için hangi K-faktörü ve sıcaklık kullanılır?

Section 2.3.4.3: 160 °F (70 °C), hızlı tepkili FM Approved raf içi sprinkler; tasarım debisi 115 L/dk üstündeyse en az K8.0 (K115). İki seviye öngörülüyorsa su kalkanlı sprinkler; yatay bariyer veya dolu tabla varsa kalkan gerekmez.

Raf içi sprinkler hidrolik tasarımı kaç sprinkler ve ne debi ile yapılır?

Tablo 12: Class 1-3'te tek seviye 6, iki veya daha çok seviye 10 sprinkler (2 seviyede 5'er), 85 L/dk; Class 4 ve plastiklerde 8 veya 14 sprinkler (2 seviyede 7'şer), 115 L/dk. En üst seviyenin üstündeki depolama 3,0 m'yi aşmaz, asgari basınç 0,5 bar, tavanla hidrolik denge kurulur.

Raf içi sprinkler seviyeleri arasındaki azami düşey mesafe nedir?

Şekil 15: 6,0 m² üstü dolu tablalarda her tablanın altına ve en üstte 3,0 m depolama sınırı. Açık çerçevede tehlikeye göre 7,5 m (Class 3'ten düşük), 6,0 m (kartonlu genleşmemiş plastikten düşük), 4,5 m (kartonlu genleşmiş plastikten düşük), 3,0 m (kartonsuz plastik). 2,0 m² üstü dolu tablada 4,5 veya 3,0 m.

Baca boşlukları için asgari ölçüler nelerdir?

Section 2.2.3.2: tek sıralı rafta 75 mm enine baca her 1,4 m'de bir ya da 150 mm her 2,7 m'de bir; çift sıralı rafta 75 mm boyuna + 75 mm enine her 1,4 m'de bir ya da 150 mm enine her 2,7 m'de bir, boyuna baca 75 mm'den darsa 150 mm enine her 1,5 m'de bir; çok sıralı rafta 150 mm boyuna ve 150 mm enine her 1,5 m'de bir. Raf içi sprinklerin hemen üstündeki kat için baca istenmez.

Kaynakça

Kaynaklar & Uyarı

Değerler yukarıdaki FM Global veri sayfasından bölüm, tablo ve şekil numarasıyla aktarılmıştır. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tasarım, seçilen ürünün FM Approval kaydı ve güncel veri sayfası metni esas alınarak yetkili mühendis tarafından yapılmalı, sigortacı onayı alınmalıdır.

FS

Fatih Selvi

Makina mühendisi ve yazılım geliştirici. 16+ yıl mekanik tesisat ve yangın tesisatı deneyimi. NFPA 13/14/20/25 ve BYKHY uzmanı.